Skjöl Slippstöðvarinnar á Akureyri afhent

herak_slippstod2

Það er mikið um að vera í Héraðsskjalasafninu á Akureyri þessa dagana. Tólf vörubretti af skjölum komu þar í hús í gær og er nú unnið að því að koma skjölunum fyrir í hillur.

Teikninstofan Aflvís á Akureyri hafði um nokkurt skeið geymt hjá sér teikningar og önnur skjöl Slippstöðvarinnar á Akureyri, en nú tekur safnið við þeim til varðveislu. Read more

Starfsemi héraðsskjalasafna líður skort

Vanræksla vegna langvarandi fjársveltis í opinberri skjalavörslu er vandi sem er að miklu leyti hulinn almenningssjónum og nær ekki þeirri tilfinningaþrungnu athygli sem atburðir og örlög einstaklinga fá í fjölmiðlum. Þessum vanda mætti líkja við burðarstoð sem stöðugt gengur á vegna ónógs viðhalds og getur á endanum brostið óvænt með miklum afleiðingum. Ýmis grundvallaratriði borgaralegs samfélags  m.a. eignarréttindi og mannréttindi eru um margt háð opinberum skjalasöfnum. Tjáningarfrelsi er háð því að áreiðanlegar upplýsingar um gjörninga stjórnvalda liggi fyrir og er opinberum skjalasöfnum ætlað að tryggja það annars vegar með varðveislu skjalasafna og hins vegar með eftirliti með myndun og vörslu skjala stjórnvalda. Vörsluhlutverkið gerir opinber skjalasöfn að forðabúrum sagnaritunar og sagnfræðirannsókna. Forsenda þess að þau gegni hlutverki sínu er nægilegt fé til þeirra verkefna sem þeim er ætlað að sinna.

Héraðsskjalaverðir hafa sett fram óskir um hækkað ríkisfjárframlag til héraðsskjalasafnanna í fjárlögum ársins 2016 í tveimur bréfum til fjárlaganefndar í nóvemberlok 2015.

Bréf allra héraðsskjalavarða til fjárlaganefndar 26. nóvember 2015

Bréf fjögurra héraðsskjalavarða til fjárlaganefndar 24. nóvember 2015

Með auknum skyldum héraðsskjalasafna m.a. vegna tilfærslu verkefna frá Þjóðskjalasafni til héraðsskjalasafna undanfarin ár og með lögum um opinber skjalasöfn nr. 77/2014 hafa ekki fylgt aukin fjárframlög frá ríkinu til héraðsskjalasafna. Þess má geta að Þjóðskjalasafnið hafði ekki fengið fjárveitingar með þær skyldur í huga sem nú hefur verið velt yfir á héraðsskjalasöfnin. Áratuga uppsafnaður vandi hefur því lagst á héraðsskjalasöfnin með föstum skyldum án aukningar á því fé semþau hafa til starfsemi sinnar. Úr þessu verður að bæta.

 

Þjóðskjalasafni breytt í lundabúð?

stjornfelagsheradsskjalavarda2015-1

Stjórn Félags héraðsskjalavarða sendi  frá sér eftirfarandi áskorun til alþingismanna 11. desember 2015:

Þjóðskjalasafn Íslands er þjónustustofnun og skjalasafn íslensku þjóðarinnar þar sem varðveitt eru og höfð aðgengileg allflest mikilvægustu skjöl um réttindi og sögu lands og þjóðar fyrr og nú. Tilgangur varðveislunnar er að tryggja réttindi borgaranna, hag stjórnsýslunnar og varðveita sögu íslensku þjóðarinnar. Í skjalasafninu eru nú varðveittir um 42 hillukílómetrar af skjölum sem myndu ná frá Aðalstræti í Reykjavík til Hveragerðis.

Fyrir Alþingi liggur nú breytingartillaga meirihluta fjárlaganefndar við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2016 um að húsnæði Þjóðskjalasafns Íslands við Laugaveg 162 verði selt og í staðinn verði keypt eða leigt annað hentugt húsnæði. Tillögurnar komu fram milli umræðna og virðast lítt ígrundaðar og óundirbúnar frá sjónarhorni ábyrgrar skjalavörslu. Read more

Reglur um grunnþætti opinberrar skjalavörslu

Endurskoðaðar reglur um málalykla, skjalavistunaráætlanir og frágang pappírsskjala hafa verið auglýstar í B-deild Stjórnartíðinda. Reglurnar voru staðfestar af Mennta- og menningarmálaráðherra 9. júní 2015 og tóku gildi 1. júlí 2015.

Reglur um skjalavistunaráætlanir afhendingarskyldra aðila nr. 571/2015

Reglur um málalykla afhendingarskyldra aðila nr. 572/2015

Reglur um frágang, skráningu og afhendingu pappírsskjala afhendingarskyldra aðila nr. 573/2015

Endurskoðun reglnanna kemur til vegna nýlegra laga um opinber skjalasöfn nr. 77/2014. Breytingar frá fyrri lögum fela í sér tilvísanir í lög, sameinuð ákvæði og breytingu orðalags. Reglurnar voru auglýstar til umsagnar 13. febrúar 2015
og bárust umsagnir frá fjórum aðilum. Hér má sjá umsögn héraðsskjalavarðar Kópavogs.

Reglurnar leystu af hólmi eftirtaldar reglugerðir frá 2010 sem þar með eru fallnar úr gildi.
Reglur Þjóðskjalasafns Íslands um skjalavistunaráætlanir afhendingarskyldra aðila nr. 623/2010

Reglur Þjóðskjalasafns Íslands um málalykla afhendingarskyldra aðila nr. 622/2010

Reglur Þjóðskjalasafns Íslands um frágang, skráningu og afhendingu pappírsskjala afhendingarskyldra aðila nr. 1065/2010

 

 

Konur á vettvangi karla – afmælissýning Héraðsskjalasafns Árnesinga

 

Sýningin Konur á vettvangi karla er afmælissýning Héraðsskjalasafns Árnesinga. Árið 1915 fengu konur og vinnumenn kosningarétt til Alþingiskosninga – þessum tímamótum hefur verið fagnað með ýmsum hætti á árinu. Réttindabarátta kvenna nær þó bæði lengra aftur og allt fram til dagsins í dag. Á þessari sýningu er sjónum beint að Sunnlenskum konum sem voru eða eru búsettar í Árnessýslu. Sumar þeirra fengu kosningarétt en aðrar ekki. Hér eru nefndar þær konur sem fyrstar sátu sem pólitískt kjörnir fulltrúar íbúa í sínum sveitarfélögum sem aðalmenn í hreppsnefnd, oddvitar, þingkonur og ráðherrar. Það er óhætt að fullyrða að konur vegur kvenna í stjórnmálum hefur vaxið og það er vel.

Undirstaða sýningarinnar er unnin upp úr safnkosti héraðsskjalasafnsins .

Sýningin er afmælissýning héraðsskjalasafnsins en 15. nóvember 1985 undirritaði Ólafur Ásgeirsson þáverandi þjóðskjalavörður stofnsamþykkt skjalasafnsins sem síðar var samþykkt af Héraðsnefnd Árnesinga í desember sama ár. Héraðsskjalasafnið hefur því starfað í 30 ár. Undirbúningur að stofnun safnsins hófst þó þremur árum fyrr með stofnun áhugamannafélags um héraðssögu en eitt af meginmarkmiðum félagsins var að koma á fót héraðsskjalasafni.

Sýning Héraðsskjalasafnsins á Akureyri

herak_syning_2015 (2)

Í húsi Amtsbókasafns og Héraðsskjalasafns  var farandsýningin „Vér heilsum glaðar framtíðinni“ opnuð 2.nóvember en hún er hluti samnefndrar sýningar er opnuð var í Þjóðarbókhlöðu 16. maí síðastliðinn.
Sýningin er liður í því að minnast 100 ára afmælis kosningaréttar kvenna á Íslandi.  Hluti sýningarspjaldanna í Þjóðarbókhlöðu var prentaður sérstaklega og hafa söfn víðsvegar um landið fengið þau til afnota og búið til sýningar með eigin efni úr héraði.  Að þessu sinni var því bætt við skjölum úr geymslum Héraðsskjalasafnsins með efni sem tengja má sýningunni.  Einnig var sett upp myndasýning af konum í stjórnmálum, bæði þingkonum á Norðurlandi eystra og konum í sveitarstjórnum.  Sýningin er opin mánudag til föstudags kl. 10 – 19, laugardag kl. 12-16  og stendur til 30. nóvember. Read more

Gjörðabók Hins eyfirska ábyrgðarfélags afhent á Héraðsskjalasafnið á Akureyri

Haseti5

Í síðustu viku var Héraðsskjalasafninu á Akureyri færð gjörðabók Hins eyfirska ábyrgðarfélags frá árunum 1867 til 1876. Í henni segir m.a. frá því að þrír undirbúningsfundir að stofnun félagsins voru haldnir frá 1. nóvember 1867 til 14. janúar 1868 en stofnfundurinn var haldinn 14. febrúar 1868.

Bókin hefst á þessum orðum: „ Það hafði lengi verið almenn ósk þiljuskipaeigenda á Norðurlandi, frá því farið var að koma þar upp þesskonar skipum til hákarlaveiða, að geta fengið ábyrgð á þeim eins og tíðkanlegt er í öðrum löndum.“

Að öðrum ólöstuðum voru þrír menn hvað duglegastir við að koma félaginu á fót, þeir Bernhard Steincke verslunarstjóri á Akureyri, Tryggvi Gunnarsson þá trésmiður, bóndi og hreppstjóri í Hálshreppi, síðar alþingismaður og bankastjóri og Einar Ásmundsson gullsmiður, bóndi, kennari í sjómannafræði og alþingismaður í Nesi  í Höfðahverfi. Þessir menn skipuðu einnig fyrstu stjórn félagsins.

Á stjórnarfundinum voru samþykkt lög félagsins, erindisbréf virðingarmanna, skuldbinding skipseigenda, skuldbinding skipstjóra og skuldbinding háseta.

Þessi gjörðabók veitir góða innsýn í sögu útgerðar, sjómennsku og sjómannaskóla á þessum tíma, hverjir stóðu þar í eldlínunni og hvað þeir voru að fást við.

Hið eyfirska ábyrgðarfélag gekkst fyrir því að settur var á stofn sjómannaskóli sem útskrifaði nemendur vorin 1871 og 1872. Skólinn var haldinn að Haganesi í Fljótum því að þar bjó þá Jón Loftsson sem best þótti fallinn til að veita þessa fræðslu.  Jón hafði numið hjá Torfa Halldórssyni á Ísafirði og síðan lokið prófi í siglingafræði í Kaupmannahöfn.

Starfsmenn á héraðsskjalasöfnunum á Húsavík

Radstefna_Husavik_2015_5

Starfsmenn héraðsskjalasafnanna eru nú staddir á Húsavík á seinni degi ráðstefnu félagsins. Hópurinn gaf sér tíma til að stilla sér upp á tröppum safnahússins áður en síðustu málstofunar hófust. Síðan munu ráðstefnugestir halda hver til síns heima gegnum hraunið í Aðaldal þar sem haustlitirnr skarta sínu fegursta.

Aðalfundur Félags héraðsskjalavarða á Íslandi

Radstefna_Husavik_2015_1

Stjórn Félags héraðsskjalavarða á Íslandi var endurkjörin á aðalfundi félagsins sem haldinn var 1. október 2015 í safnahúsinu á Húsavík. Af skýrslu stjórnar er ljóst að starfsemi félagsins hefur með ýmsum hætti bætt skjalavörslu á sveitarstjórnarstiginu, sérstaklega þegar horft er til skjalavörslu leik- og grunnskóla. Nokkrar breytingar voru gerðar á lögum félagsins og en framhaldsaðalfundur verður haldinn í dag 2. oktbóber þar sem kosið verður í hina ýmsu samráðshópa á vegum félagsis.

Ráðstefna Félags héraðsskjalavarða á Húsavík

DSC_3720_unnin

Kristján Þór Magnússon bæjarstjóri Norðurþings setur ráðstefnu Félags héraðsskjalavarða. (Ljósm. GMH)

Í morgun hófst 5. ráðstefna Félags héraðsskjalavarða sem að þessu sinni er haldinn á Húsavík. Tæplega 30 skjalaverðir sitja í safnahúsinu á Húsavík og bera saman bækur sínar um hinn ýmsu efni sem tengjast skjalavörslu ía sveitarstjórnarstiginu. Til umfjöllunar eru brýn málefni skjalavörslu sveitarfélaga, en sú skjalavarsla er kjarnaatriði í heilbrigðri og gagnsærri stjórnsýslu þeirra. Fjallað hefur verið um eftirlitsskyldu héraðsskjalasafna með skjalahaldi sveitarfélaga, fjármögnun þess og tilhögun. Einnig miðlæga gagnagrunna á vegum ríkisstofnana sem snerta starfsemi sveitarfélaga og nauðsynlegt er að varðveita og hafa langtímaaðgengi að á héraðsskjalasöfnunum. Íbúaskrár hafa þar á meðal verið til umræðu.