{"id":570,"date":"2014-02-22T10:05:40","date_gmt":"2014-02-22T10:05:40","guid":{"rendered":"http:\/\/wp2.edge.is\/?p=570"},"modified":"2016-11-08T10:05:53","modified_gmt":"2016-11-08T10:05:53","slug":"retturinn-til-ad-falla-i-gleymsku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/?p=570","title":{"rendered":"R\u00e9tturinn til a\u00f0 falla \u00ed gleymsku"},"content":{"rendered":"<p align=\"justify\">\u00cd umr\u00e6\u00f0um a\u00f0 undanf\u00f6rnu \u00ed tengslum vi\u00f0 lagafrumvarp um skjalas\u00f6fn \u00e1 \u00cdslandi hefur bori\u00f0 \u00e1 g\u00f3ma n\u00fdlegt deiluefni utan \u00far heimi, en \u00fea\u00f0 er \u201er\u00e9tturinn til \u00feess a\u00f0 falla \u00ed gleymsku\u201c. Ekki hefur miki\u00f0 veri\u00f0 fjalla\u00f0 um \u00feetta h\u00e9rlendis nema h\u00e9rna \u00e1 vefs\u00ed\u00f0u f\u00e9lagsins: <a href=\"http:\/\/heradsskjalasafn.is\/tjon-a-arfleid-evropu-i-nafni-rettar-til-ad-falla-i-gleymsku\/\" target=\"_blank\">Tj\u00f3n \u00e1 arfleif\u00f0 Evr\u00f3pu \u00ed nafni r\u00e9ttar til a\u00f0 falla \u00ed gleymsku<\/a>. Fyrir \u00e1hugasama sem vilja gl\u00f6ggva sig \u00e1 \u00feessu \u00e1 netinu heitir \u00feetta \u00e1 \u00fe\u00fdsku <em>Das Recht auf Vergessenwerden<\/em> og \u00e1 ensku <em>The Right to be Forgotten<\/em>.<\/p>\n<p align=\"justify\">N\u00fa hafa jafnvel komi\u00f0 fram sko\u00f0anir h\u00e9rlendis \u00e1 \u00feann veg a\u00f0 r\u00e9tt s\u00e9 a\u00f0 einkunnir grunnsk\u00f3labarna var\u00f0veitist ekki \u00e1 skjalas\u00f6fnum, en skuli eytt. Kemur \u00feetta sp\u00e1nskt fyrir sj\u00f3nir \u00fev\u00ed h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fn hafa \u00feurft a\u00f0 gefa \u00fat sta\u00f0fest afrit af einkunnum \u00far grunnsk\u00f3lum til handa f\u00f3lki sem hefur \u00feurft a\u00f0 leita atvinnur\u00e9ttinda og atvinnu h\u00e9r heima sem erlendis. Mikilv\u00e6gi var\u00f0veislu \u00feessa er \u00f3tv\u00edr\u00e6tt fyrir \u00fe\u00e1 einstaklinga sem eiga \u00ed hlut og skyldur stj\u00f3rnvalda jafnframt \u00f3tv\u00edr\u00e6\u00f0ar a\u00f0 tryggja \u00fe\u00e1 var\u00f0veislu.<\/p>\n<p align=\"justify\">Au\u00f0kennagreining \u00e1 pers\u00f3num (Profiling), st\u00f3rgagnas\u00f6fn (Big Data) og hlutkennslaneti\u00f0 (Internet of Things) er m.a. \u00fea\u00f0 sem vekur \u00e1hyggjur og veldur \u00feessari umr\u00e6\u00f0u. \u00c1hyggjur af r\u00e9ttinum til einkal\u00edfs og fri\u00f0helgi \u00feess er \u00fea\u00f0 sem hangir \u00e1 sp\u00fdtunni.<\/p>\n<p align=\"justify\">Samtenging tilt\u00f6lulega saklausra uppl\u00fdsinga getur leitt til \u00feess a\u00f0 h\u00e6gt s\u00e9 a\u00f0 f\u00e1 mi\u00f0 \u00e1 einstaklinga og h\u00f3pa einstaklinga \u00ed marka\u00f0ssetningu, vi\u00f0 \u00e1r\u00f3\u00f0ur og jafnvel ofs\u00f3knir. Samtenging \u00e1 skjalas\u00f6fnum stj\u00f3rnvalda \u00ed t\u00f6lvukerfum er hluti af \u00feessum \u00e1hyggjum t.d. a\u00f0 h\u00e6gt s\u00e9 \u00e1 einum sta\u00f0 a\u00f0 leita \u00fevert \u00e1 valdm\u00f6rk stj\u00f3rnvalda eftir kennit\u00f6lum einstaklinga og f\u00e1 fram allt um samskipti eins einstaklings vi\u00f0 \u00f3l\u00edk stj\u00f3rnv\u00f6ld. Mikilsvert er a\u00f0 kerfi stj\u00f3rnvalda s\u00e9u ekki samtengd me\u00f0 \u00feessum h\u00e6tti. \u00deetta hefur ekki hloti\u00f0 vi\u00f0hl\u00edtandi opinbera umr\u00e6\u00f0u h\u00e9rlendis.<span id=\"more-1502\"><\/span><\/p>\n<p align=\"justify\">\u201eR\u00e9tturinn til \u00feess a\u00f0 falla \u00ed gleymsku\u201c og \u201ehi\u00f0 stafr\u00e6na strokle\u00f0ur\u201c eru hugmyndir sem sprottnar eru af \u00feessum \u00e1hyggjum, en fela sumpart \u00ed s\u00e9r gl\u00e1mskyggni og skamms\u00fdni gagnvart \u00fev\u00ed a\u00f0 hluti einkal\u00edfs og fri\u00f0helgi \u00feess er minni\u00f0. Mannl\u00edf \u00e1n t\u00edma og s\u00f6gu er ekki til. Pers\u00f3nuvernd er ekki til \u00e1n mannl\u00edfs og vitnisbur\u00f0ar um \u00fea\u00f0. Mikilsvert er a\u00f0 hafa hugfast a\u00f0 ofs\u00f3knir \u00e1 hendur f\u00f3lki af \u00fdmsu tagi og jafnvel \u00fatr\u00fdming \u00feess hefur jafnan fali\u00f0 \u00ed s\u00e9r \u00fat\u00feurrkun \u00e1 uppl\u00fdsingum um \u00fea\u00f0. Ey\u00f0ing skjala \u00ed pers\u00f3nuverndarskyni er varhugaver\u00f0 \u00ed \u00fev\u00ed lj\u00f3si. \u00dear kemur til r\u00e9ttur f\u00f3lks til a\u00f0 vita um sj\u00e1lft sig og eiga s\u00e9r sj\u00e1lfsvitund og sams\u00f6mun (identity), \u00fat\u00feurrkun \u00e1 uppl\u00fdsingum kann a\u00f0 fela \u00ed s\u00e9r a\u00f0f\u00f6r a\u00f0 \u00fev\u00ed. Stj\u00f3rnv\u00f6ld \u00e6ttu ekki a\u00f0 geta komi\u00f0 s\u00e9r undan \u00e1byrg\u00f0 \u00e1 gj\u00f6r\u00f0um s\u00ednum me\u00f0 ey\u00f0ingu skjala. H\u00f6mlur \u00e1 birtingu \u00e1 opinberum uppl\u00fdsingum um einstaklinga kunna og a\u00f0 fela \u00ed s\u00e9r sker\u00f0ingu \u00e1 tj\u00e1ningarfrelsi.<\/p>\n<p align=\"justify\">Hugmyndir um \u00feessi efni er h\u00e6gt a\u00f0 rekja aftur til fornaldar, hugmyndir um a\u00f0 skrifa s\u00f6guna \u00ed stj\u00f6rnurnar me\u00f0 stj\u00f6rnumerkjunum til eil\u00edfrar endurminningar eru t.d. \u00e6vafornar og angi af \u00feessu. Minnismerki sem hugmynd er \u00fev\u00ed skyld, en jafnframt hugmyndir um l\u00e6rd\u00f3ma af s\u00f6gunni, Erinnerungskultur og Geschichtskultur (minningamenning og s\u00f6gumenning) er \u00feetta kalla\u00f0 \u00e1 \u00fe\u00fdsku. Ekki m\u00e1 heldur gleyma hugmyndum um a\u00f0 afm\u00e1 f\u00f3lk \u00far s\u00f6gunni, b\u00e6\u00f0i einstaklinga og h\u00f3pa, m.a. sem einhverskonar refsingu e\u00f0a til \u00feess a\u00f0 berja ni\u00f0ur sko\u00f0anir og hugmyndir, stundum kalla\u00f0 <em>damnatio memoriae<\/em>. V\u00e9lv\u00e6\u00f0ing gagna fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00e1 19. \u00f6ld til okkar t\u00edma hefur skapa\u00f0 n\u00fd sj\u00f3narhorn \u00e1 \u00feetta og ekki s\u00edst tilkoma netsins.<\/p>\n<p align=\"justify\">\u00c1 <a href=\"http:\/\/www.ica.org\/14490\/annual-conference-2013\/brussels-2324-november-2013.html\" target=\"_blank\">\u00e1rsr\u00e1\u00f0stefnu Al\u00fej\u00f3\u00f0a skjalar\u00e1\u00f0sins (ICA-International Council on Archives) 2013<\/a>sem bar yfirskriftina \u201e\u00c1byrg\u00f0, gagns\u00e6i og a\u00f0gengi a\u00f0 uppl\u00fdsingum\u201c var \u00feetta efni teki\u00f0 til umfj\u00f6llunar \u00ed tengslum vi\u00f0 misheppna\u00f0 <a href=\"http:\/\/www.europarl.europa.eu\/sides\/getDoc.do?pubRef=-\/\/EP\/\/TEXT+COMPARL+LIBE-OJ-20131021-1+01+DOC+XML+V0\/\/EN\" target=\"_blank\">frumvarp til stefnu Evr\u00f3pusambandsins um pers\u00f3nuvernd<\/a>.<\/p>\n<p align=\"justify\">Fleiri en 51.000 undirskriftir skjalavar\u00f0a, fr\u00e6\u00f0imanna og borgara ur\u00f0u til \u00feess a\u00f0 frumvarpinu var v\u00edsa\u00f0 fr\u00e1 til endursko\u00f0unar. \u00dea\u00f0 bygg\u00f0ist \u00e1 \u201er\u00e9ttinum til \u00feess a\u00f0 gleymast\u201c og \u00e1tti m.a. a\u00f0 tryggja a\u00f0 einstaklingstengdum g\u00f6gnum \u00ed m\u00e1lsskj\u00f6lum stj\u00f3rnvalda \u00e6tti a\u00f0 ey\u00f0a innan \u00e1kve\u00f0ins t\u00edmafrests. Aflei\u00f0ingarnar voru vanhugsa\u00f0ar: Vinnut\u00edmask\u00fdrslur til \u00fatreiknings eftirlauna hef\u00f0u ekki var\u00f0veist, g\u00f6gn um margar kynsl\u00f3\u00f0ir \u00ed ranns\u00f3knum \u00e1 \u00e1st\u00e6\u00f0um Alzheimers hef\u00f0u vegna ey\u00f0ingar \u00e1 sj\u00fakrask\u00fdrslum ekki ver\u00f0i framkv\u00e6manlegar.<\/p>\n<p align=\"justify\">Skjalav\u00f6rslustofnanir hafa s\u00fdnt og sanna\u00f0 \u00e1byrga umgengni vi\u00f0 g\u00f6gn var\u00f0andi einstaklinga og haft \u00ed hei\u00f0ri pers\u00f3nuverndandi a\u00f0gengisl\u00f6g og -reglur. Skjalaey\u00f0ing \u00e1 hinn b\u00f3ginn sker\u00f0ir ekki a\u00f0eins r\u00e9ttindi hluta\u00f0eigandi einstaklinga sem vilja ekki gleymast, heldur hefur grundvallar\u00e1hrif \u00e1 r\u00e9ttindi borgarans \u201ecitoyen\u201c til uppl\u00fdsinga, eins og F\u00e9lag franskra skjalavar\u00f0a hefur bent \u00e1. <a href=\"http:\/\/wayback.vefsafn.is\/wayback\/20141025055019\/http:\/\/www.ica.org\/15326\/speakers\/willem-debeuckelaere.html\" target=\"_blank\">Belg\u00edski s\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingurinn um pers\u00f3nuvernd Willem Debeuckelaere<\/a> kalla\u00f0i g\u00f6gn sem var\u00f0veitt v\u00e6ru \u201eaf vir\u00f0ingu\u201c vera \u201efj\u00e1rsj\u00f3\u00f0shirslu l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isins\u201c. Frumvarpi\u00f0 hefur veri\u00f0 teki\u00f0 til endursko\u00f0unar og ver\u00f0ur \u00ed fyrsta lagi teki\u00f0 aftur til me\u00f0fer\u00f0ar innan Evr\u00f3pusambandsins \u00e1ri\u00f0 2015.<\/p>\n<p align=\"justify\">HS<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0um a\u00f0 undanf\u00f6rnu \u00ed tengslum vi\u00f0 lagafrumvarp um skjalas\u00f6fn \u00e1 \u00cdslandi hefur bori\u00f0 \u00e1 g\u00f3ma n\u00fdlegt deiluefni utan \u00far heimi, en \u00fea\u00f0 er \u201er\u00e9tturinn til \u00feess a\u00f0 falla \u00ed gleymsku\u201c. Ekki hefur miki\u00f0 veri\u00f0 fjalla\u00f0 um \u00feetta h\u00e9rlendis nema<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-570","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-frettir"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/570","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=570"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/570\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":571,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/570\/revisions\/571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=570"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=570"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=570"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}