{"id":1504,"date":"2023-09-26T22:46:14","date_gmt":"2023-09-26T22:46:14","guid":{"rendered":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/?p=1504"},"modified":"2023-09-26T22:46:14","modified_gmt":"2023-09-26T22:46:14","slug":"um-heradsskjalasafn-kopavogs-fyrirlestur-1-september-2023","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/?p=1504","title":{"rendered":"Um H\u00e9ra\u00f0sskjalasafn K\u00f3pavogs &#8211; fyrirlestur 1. september 2023"},"content":{"rendered":"<p><strong>Einkaskj\u00f6l og opinber skj\u00f6l, skjalas\u00f6fn og stj\u00f3rnskipan. H\u00e9ra\u00f0sskjalasafn K\u00f3pavogs \u00ed lj\u00f3si s\u00f6gunnar<br \/>\n<\/strong>Fyrirlestur haldinn af Hrafni Sveinbjarnarsyni h\u00e9ra\u00f0sskjalaver\u00f0i, \u00ed \u00dej\u00f3\u00f0minjasafni \u00cdslands \u00ed fyrirlestrar\u00f6\u00f0inni<br \/>\n<em>Eru s\u00f6fn einhvers vir\u00f0i? https:\/\/sagnfraedistofnun.hi.is\/is\/fyrirlestrarod-eru-sofn-einhvers-virdi<\/em><br \/>\n1. september 2023, kl. 12-13.<strong><br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p>Hvers vegna s\u00f6fn hafa lent \u00ed \u00feeirri kreppu a\u00f0 l\u00fd\u00f0skrumarar og spillingar\u00f6fl stj\u00f3rnm\u00e1la og stj\u00f3rns\u00fdslu telja sig geta \u00e1t\u00f6lul\u00edti\u00f0 r\u00e1\u00f0ist gegn \u00feeim og r\u00e1\u00f0stafa\u00f0 \u00feeim a\u00f0 einstaklingsge\u00f0\u00fe\u00f3tta \u00e1 s\u00e9r vafal\u00edti\u00f0 \u00fdmsar sk\u00fdringar.<\/p>\n<p>Ein er s\u00fa a\u00f0 mannv\u00edsindi e\u00f0a \u201eh\u00famaniora\u201c eigi undir h\u00f6gg a\u00f0 s\u00e6kja. S\u00f6guleysi \u00ed sk\u00f3lakerfinu er or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 \u00f3fremdar\u00e1standi. B\u00f3klestur er \u00e1 undanhaldi fyrir t\u00edmafrekum af\u00fereyingarmi\u00f0lum, <em>Amusing Ourselves to Death <\/em>er rit eftir Bandar\u00edkjamanninn Neil Postman sem fjallar um \u00feetta sem vandam\u00e1l. G\u00e6\u00f0ar\u00f6\u00f0un h\u00e1sk\u00f3la skv. Shanghai listanum inniheldur engar greinar mannv\u00edsinda. Al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6\u00f0ing jafnt til h\u00e6gri sem vinstri \u00ed stj\u00f3rnm\u00e1lum felur \u00ed s\u00e9r \u00f3beit \u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0menningu og sta\u00f0bundinni menningu. \u00dej\u00f3\u00f0minjasafni\u00f0 sem \u00feessi samkoma er \u00ed var byggt \u00ed tilefni af stofnun \u00edslensks l\u00fd\u00f0veldis. S\u00f6gutenging skjalasafna og minjasafna \u00e1 l\u00edtt upp \u00e1 pallbor\u00f0i\u00f0 \u00ed al\u00fej\u00f3\u00f0av\u00e6\u00f0ingu, \u00fej\u00f3\u00f0leg og sta\u00f0bundin list ekki heldur og sta\u00f0kunn\u00e1tta n\u00e1tt\u00farufr\u00e6\u00f0a er \u00fer\u00e1ndur \u00ed g\u00f6tu al\u00fej\u00f3\u00f0legra st\u00f3ri\u00f0jufyrirt\u00e6kja og mengandi gr\u00f3\u00f0abralls. Allt truflar \u00feetta frj\u00e1lst fl\u00e6\u00f0i vinnuafls og peninga \u00ed hinum st\u00f3ra st\u00edl og hvetur til hugsunar og gagnr\u00fdni me\u00f0al almennings.<\/p>\n<p>Mannv\u00edsindi eru bundin sta\u00f0 og stund og eru h\u00e1\u00f0 s\u00f6gu og samhengi. Fj\u00f6lmenning er bo\u00f0u\u00f0 af st\u00f3rum r\u00edkjum \u00fear sem frumbyggjum hefur a\u00f0 mestu veri\u00f0 \u00fatr\u00fdmt \u2013 \u00fear er b\u00fai\u00f0 a\u00f0 jafna um \u00fej\u00f3\u00f0menningu og erfitt a\u00f0 reisa vi\u00f0 n\u00fdja \u00far sundurlausum s\u00f6fnu\u00f0i margra \u00fej\u00f3\u00f0erna. St\u00f3ru r\u00edkin vir\u00f0ast helst hafa fram a\u00f0 f\u00e6ra <em>History of the English Speaking People<\/em>, einhverskonar meintan fj\u00f6lmenningarhatt yfir ver\u00f6ldina alla. V\u00ed\u00f0a um hinn vestr\u00e6na heim fer tungum\u00e1lakunn\u00e1ttu aftur, \u00fe\u00fdska verslunarr\u00e1\u00f0i\u00f0 \u00ed Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0 ger\u00f0i athugasemd n\u00fdveri\u00f0 vegna minnkandi \u00fe\u00fdskukunn\u00e1ttu \u00ed Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0. \u00dear \u00ed landi velja fleiri nemendur frekar sp\u00e6nsku \u00fer\u00e1tt fyrir a\u00f0 b\u00e6\u00f0i menningartengsl og verslunartengsl s\u00e9u minni vi\u00f0 hinn sp\u00e6nskum\u00e6landi heim en hinn \u00fe\u00fdskum\u00e6landi \u00ed Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0. \u00c1 \u00cdslandi er ekki h\u00e6gt a\u00f0 leggja fyrir franskar og \u00fe\u00fdskar b\u00e6kur \u00ed h\u00e1sk\u00f3la eins og fyrir \u00e1ri\u00f0 1967 \u00fev\u00ed m\u00e1lin eru valkv\u00e6\u00f0, vi\u00f0 b\u00faum vi\u00f0 einh\u00e6fni enskunnar. Mannv\u00edsindi hafa lent \u00fat fyrir ver\u00f0m\u00e6ta- og gildismatsskala. Drottning h\u00faman\u00edskra fr\u00e6\u00f0a, sagnfr\u00e6\u00f0in, er or\u00f0in t\u00f6trum kl\u00e6dd hornkerling.<\/p>\n<p>Skjalavarsla hefur sannarlega \u00fer\u00f3ast \u00ed n\u00e1nu sambandi vi\u00f0 stj\u00f3rnm\u00e1la\u00fer\u00f3un og stj\u00f3rnskipun \u00ed s\u00f6gunnar r\u00e1s. Upphaflega eru skjalas\u00f6fn einkaskjalas\u00f6fn \u00ed eigu einstaklinga tengd verslun og b\u00faskap. \u00dear sem skj\u00f6l eru bundin samf\u00e9lagslegu ritm\u00e1li m\u00e1 \u00e6tla a\u00f0 v\u00edsir opinberra skjalasafna s\u00e9 einnig fremur upprunalegur. B\u00f3kf\u00e6rsla \u00ed kringum rekstur \u00e1 tr\u00faarstofnunum m\u00e1 nefna \u00fear til. Ef til vill eru hin fyrstu opinberu skjalas\u00f6fn sem n\u00e1lgast n\u00faverandi skilgreiningu \u00feess, skjalas\u00f6fn fornra borgr\u00edkja, R\u00f3mverska l\u00fd\u00f0veldisins og svo skjalas\u00f6fn sveitarf\u00e9laga \u00ed Evr\u00f3pu \u00e1 mi\u00f0\u00f6ldum.<\/p>\n<p>Kanslarar konunga og keisara voru skjalaver\u00f0ir \u00feeirra og einveldisskjalavarslan var mi\u00f0u\u00f0 vi\u00f0 hagsmuni einvaldsins, leyndarskjalas\u00f6fn einvaldanna voru einkaskjalas\u00f6fn \u00feeirra, r\u00e9tt eins og annarra a\u00f0alsmanna, a\u00f0eins a\u00f0gengileg \u00feeim sj\u00e1lfum og vildarvinum \u00feeirra.<\/p>\n<p>St\u00e6rstu skjalas\u00f6fn s\u00ed\u00f0ari alda myndast \u00ed kringum bankarekstur og herna\u00f0arumsvif \u2013 stundum hvorttveggja \u00ed einu eins og \u00ed Austur-Ind\u00edaf\u00e9l\u00f6gum n\u00fdlenduvelda.<\/p>\n<p>A\u00f0 hafa ekkert skjalasafn er h\u00f6fu\u00f0einkenni skipulag\u00f0rar gl\u00e6pastarfsemi, skj\u00f6lum er eytt \u00feegar hagn\u00fdtu gildi er loki\u00f0, \u00f6ll spor eru \u00feurrku\u00f0 \u00fat.<\/p>\n<p>_____________________________________________<\/p>\n<p><strong>Borgaralegur skjalar\u00e9ttur kemur til s\u00f6gunnar \u00e1 18. \u00f6ld<\/strong><\/p>\n<p><strong>Prentfrelsistilskipunin \u00ed Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0 1766\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-1521\" src=\"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/1sept2023mynd-1-246x300.png\" alt=\"\" width=\"246\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/1sept2023mynd-1-246x300.png 246w, https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/1sept2023mynd-1.png 587w\" sizes=\"auto, (max-width: 246px) 100vw, 246px\" \/><\/p>\n<p><b>Franska byltingin<\/b><\/p>\n<p>\u00dej\u00f3\u00f0skjalasafn Frakka stofna\u00f0 12. september 1790<\/p>\n<p>L\u00f6g um r\u00e9ttin til skjala: 7. messidor \u00e1ri\u00f0 2 (25. j\u00fan\u00ed 1794).<\/p>\n<p>\u00cd anda 15. greinar mannr\u00e9ttindayfirl\u00fdsingarinnar 1789:<br \/>\n<i>Samf\u00e9lagi\u00f0 hefur r\u00e9tt til \u00feess a\u00f0 draga s\u00e9rhvern<br \/>\nopinberan starfsmann til \u00e1byrg\u00f0ar fyrir<br \/>\nstj\u00f3rns\u00fdslu s\u00edna.<\/i><\/p>\n<p>\u00cd 37. grein laganna er kve\u00f0i\u00f0 \u00e1 um r\u00e9tt borgaranna<br \/>\ntil a\u00f0 gl\u00f6ggva sig \u00e1 opinberum skj\u00f6lum.<\/p>\n<p>L\u00f6g um h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fn 5. brumaire \u00e1ri\u00f0 5 (26. okt\u00f3ber 1796).<\/p>\n<p>______________________________________________<\/p>\n<p>A\u00f0gengi almennings a\u00f0 opinberum skjalas\u00f6fnum og var\u00f0veisla opinberra skjalav\u00f6rslustofnana \u00e1 einkaskj\u00f6lum \u00e1 s\u00e9r r\u00e6tur \u00ed hugmyndum 18. aldar um tj\u00e1ningarfrelsi og borgaraleg r\u00e9ttindi sem koma fyrst fram \u00ed borgaralegum stj\u00f3rnm\u00e1lum Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0ar me\u00f0 prentfrelsistilskipuninni 1766 sem kva\u00f0 \u00e1 um almennt a\u00f0gengi a\u00f0 opinberum skj\u00f6lum og svo l\u00f6gum um r\u00e9ttindi manna til skjala \u00ed Fr\u00f6nsku byltingunni 1793.<\/p>\n<p>______________________________________________<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-1522\" src=\"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/1sept2023mynd-2-256x300.png\" alt=\"\" width=\"256\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/1sept2023mynd-2-256x300.png 256w, https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2023\/09\/1sept2023mynd-2.png 307w\" sizes=\"auto, (max-width: 256px) 100vw, 256px\" \/><\/p>\n<p><strong>L\u00b4Abb\u00e9 Henri Gr\u00e9goire.<br \/>\nBrautry\u00f0jandi opinberra safna.<\/strong><br \/>\n<strong>Nota\u00f0i or\u00f0i\u00f0 vandalismi um<br \/>\ney\u00f0ileggingu menningarver\u00f0m\u00e6ta.<br \/>\n__________________________________________<br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p>\u00d6nnur \u00e1hrif \u00feeirrar byltingar sem eru v\u00ed\u00f0t\u00e6kari og n\u00e1 \u00fe\u00e1 einnig til annarra menningarver\u00f0m\u00e6ta eru hugmyndir Abb\u00e9 Gregoire (Henri Jean-Baptiste Gr\u00e9goire) um \u00fej\u00f3\u00f0areign \u00e1 fornminjum fremur en a\u00f0 hafa \u00fe\u00e6r \u00ed einkas\u00f6fnum og andsta\u00f0a hans vi\u00f0 ey\u00f0ileggingu \u00e1 menningarver\u00f0m\u00e6tum, \u00fea\u00f0 var hann sem nota\u00f0i fyrst or\u00f0i\u00f0 vandalismi um sl\u00edkt h\u00e1ttalag. Birgir Thorlacius hitti Abb\u00e9 Gregoire \u00ed Frakklandi og las sk\u00fdrslur hans um vandalisma \u00e1 s\u00ednum t\u00edma og umhir\u00f0a um \u00edslenska forngripi \u00e1 s\u00e9r r\u00e6tur \u00ed hugmyndum hans \u00ed gegnum Fornfr\u00e6\u00f0anefndina \u00ed Kaupmannah\u00f6fn.<br \/>\n[Sj\u00e1 Sveinbj\u00f6rn Rafnsson: &#8220;Oldsagskommissionens pr\u00e6steindberetninger fra Island. Nogle foruds\u00e6tninger og konsekvenser&#8221; \u00ed Oldsagskommissionens tidlige \u00e5r foruds\u00e6tninger og internationale forbindelser. Nationalmuseets 200 \u00e5rs jubil\u00e6umssymposium 24.-25. maj 2007:<br \/>\n<a href=\"https:\/\/www.oldskriftselskabet.dk\/CustomerData\/Files\/Folders\/4-aarb%C3%B8ger\/35_aarboeger2007-11-sr.pdf\">https:\/\/www.oldskriftselskabet.dk\/CustomerData\/Files\/Folders\/4-aarb%C3%B8ger\/35_aarboeger2007-11-sr.pdf<\/a> ]<\/p>\n<p>A\u00f0 leggja ni\u00f0ur s\u00f6fn og skjalas\u00f6fn skipulagslaust og stefna safng\u00f6gnum \u00ed vo\u00f0a er vandalismi, nokku\u00f0 sem meirihlutar \u00ed tveimur st\u00e6rstu sveitarf\u00e9l\u00f6gum landsins hafa gert sig seka um. \u00deeir fulltr\u00faar tj\u00e1\u00f0u \u00fe\u00e1 stefnu ekki \u00ed a\u00f0draganda l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0islegra kosninga og \u00e6ttu \u00fev\u00ed a\u00f0 v\u00edkja. \u00deeir hafa r\u00e1\u00f0ist a\u00f0 almannahagsmunum.<\/p>\n<p>Franska byltingin st\u00f3\u00f0 \u00e1 hugmyndum um \u00fej\u00f3\u00f0r\u00edki almennings og einstaklingsfrelsi gegn einveldi og yfirgangi stj\u00f3rns\u00fdslu \u00feess. R\u00e9ttindi manna til skjala tengist \u00feeirri mannr\u00e9ttindahugmynd byltingarinnar a\u00f0 emb\u00e6ttismenn gagnvart borgurunum skyldu \u00feurfa a\u00f0 f\u00e6ra s\u00f6nnur \u00e1 r\u00e9ttm\u00e6ti gj\u00f6rninga sinna og a\u00f0 \u00feeir bygg\u00f0ust \u00e1 l\u00f6gum.<\/p>\n<p>\u00dea\u00f0 sem vekur fur\u00f0u \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu t\u00edmum er hin stafr\u00e6na stj\u00f3rns\u00fdsluhugmynd sem margir innan stj\u00f3rns\u00fdslunnar hafa heillast af. \u00dea\u00f0 er gagns\u00e6i einstaklingsins gagnvart stj\u00f3rns\u00fdslu sem er ekki gagns\u00e6. Berskjalda\u00f0ur einstaklingur fremur en berskj\u00f6ldu\u00f0 stj\u00f3rns\u00fdsla gagnvart sko\u00f0un og a\u00f0gengi. \u00dev\u00ed er haldi\u00f0 fram a\u00f0 \u00feetta spari vinnu og horfi til sparna\u00f0ar.<\/p>\n<p>Svo vir\u00f0ist vera a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 hald manna \u00ed stj\u00f3rns\u00fdslunni a\u00f0 skjalavarslan ver\u00f0i sj\u00e1lfvirk. B\u00fai\u00f0 er a\u00f0 segja upp riturum \u00ed stj\u00f3rns\u00fdslunni \u00ed l\u00f6ngum bunum fr\u00e1 \u00fev\u00ed sk\u00f6mmu fyrir s\u00ed\u00f0ustu aldam\u00f3t og br\u00e9faskipti hafa fr\u00e1 \u00feeim t\u00edma ekki endilega rata\u00f0 \u00ed skipulega skjalav\u00f6rslu en \u00feess \u00ed sta\u00f0 hangi\u00f0 inni \u00ed t\u00f6lvup\u00f3stforritum eftir \u00fev\u00ed sem \u00feau hafa enst og jafnvel glatast svo. Vissulega hafa sumsta\u00f0ar veri\u00f0 tekin upp t\u00f6lvukerfi til skjalavistunar, en ekki allssta\u00f0ar. Kr\u00f6fur opinberra skjalasafna um reglubundna skjalav\u00f6rslu opinberrar stj\u00f3rns\u00fdslu og stofnana hafa v\u00ed\u00f0a ekki veri\u00f0 uppfylltar.<\/p>\n<p>Gildi skjala, vottfesta \u00feeirra og \u00e1rei\u00f0anleiki er umr\u00e6\u00f0uefni sem helstu talsmenn stafr\u00e6nuv\u00e6\u00f0ingar for\u00f0ast eins og heitan eldinn og vilja frekar tala um ve\u00f0ri\u00f0. Stafr\u00e6nt form er hverfult sem veldur \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 er afleitt til vottunar, \u00e1 hinn b\u00f3ginn er \u00fea\u00f0 hentugt til mi\u00f0lunar. \u00de\u00f6rf fyrir skj\u00f6l \u00e1 papp\u00edr hverfur ekki me\u00f0an vottandi skj\u00f6l eiga a\u00f0 endast meira en \u00e1ratug. En \u00fea\u00f0 eru blikur \u00e1 lofti, \u00fev\u00ed skilning skortir \u00e1 varanleika rafr\u00e6nna gagna og e\u00f0li svokalla\u00f0ra rafr\u00e6nna undirskrifta sem \u00ed reynd er t\u00edmabundinn vottunark\u00f3\u00f0i h\u00e1\u00f0ur \u00feri\u00f0ja a\u00f0ila. Einnig er skilningi \u00e1b\u00f3tavant \u00e1 \u00fe\u00f6rfum opinberrar stj\u00f3rns\u00fdslu fyrir \u00e1rei\u00f0anleika.<\/p>\n<p>\u00c1 \u00cdslandi er ekki formlegur emb\u00e6ttismannask\u00f3li. H\u00e9rlend kennsla \u00ed opinberri stj\u00f3rns\u00fdslu er svo l\u00e9tt\u00fa\u00f0ug a\u00f0 um skjalav\u00f6rslu er varla fjalla\u00f0 \u00fear og m\u00e6tti l\u00edkja \u00fev\u00ed vi\u00f0 l\u00e6knisfr\u00e6\u00f0i \u00fear sem sleppt v\u00e6ri a\u00f0 kenna um bl\u00f3\u00f0r\u00e1sina. Starfsmenn eru r\u00e1\u00f0nir \u00ed opinbera stj\u00f3rns\u00fdslu \u00e1n tilhl\u00fd\u00f0ilegrar \u00fej\u00e1lfunar og vir\u00f0ingar fyrir skj\u00f6lum og gildi \u00feeirra. Hef\u00f0bundin skjalavarsla \u00e1 papp\u00edr hefur ekki komist \u00ed e\u00f0lilegt horf. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed von a\u00f0 erfi\u00f0lega gangi a\u00f0 l\u00e1ta stj\u00f3rns\u00fdsluna haga skjalav\u00f6rslunni e\u00f0lilega \u00ed stafr\u00e6nu formi, en h\u00fan \u00e1 a\u00f0 vera \u00fear me\u00f0 sama h\u00e6tti og vi\u00f0 papp\u00edr. Opinberu skjalas\u00f6fnin hafa ekki veri\u00f0 \u00feess megnug a\u00f0 halda uppi l\u00f6gbundnu eftirliti me\u00f0 skjalav\u00f6rslu stofnana og stj\u00f3rns\u00fdslu, en sum \u00feeirra a\u00f0 v\u00edsu brug\u00f0i\u00f0 \u00e1 \u00fea\u00f0 yfirskin a\u00f0 senda \u00fat rafr\u00e6nar kannanir \u2013 sem er eins og a\u00f0 senda spurninguna \u201eEr ekki allt \u00ed lagi\u201c og f\u00e1 svari\u00f0 \u201eJ\u00fa j\u00fa.\u201c V\u00e6ri matv\u00e6laeftirlit framkv\u00e6mt svona yr\u00f0i ekki a\u00f0 s\u00f6kum a\u00f0 spyrja.<\/p>\n<p>\u00d3s\u00fdnilegir rith\u00f6fundar \u00e1 vegum fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0uneytisins hafa sent fr\u00e1 s\u00e9r sk\u00fdrslur um me\u00f0fer\u00f0 gagna hins opinbera sem eru a\u00f0 l\u00f6gum skj\u00f6l og \u00e1 verksvi\u00f0i menningarm\u00e1lar\u00e1\u00f0uneytisins. Fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0uneyti\u00f0 hefur \u00feannig stillt s\u00e9r upp eins og yfirstj\u00f3rn skjalav\u00f6rslu \u00ed landinu. Vi\u00f0horfin minna k\u00f6flum \u00e1 fjarst\u00e6\u00f0ukenndar drengjab\u00e6kur og v\u00edsindask\u00e1lds\u00f6gur um allsherjara\u00f0gengi og \u00fej\u00f3nustu me\u00f0 skj\u00f6lum, engu l\u00edkara en a\u00f0 starfsmenn r\u00e1\u00f0uneytisins hafi horft yfir sig \u00e1 geimfer\u00f0as\u00e1pu\u00f3peruna StarTrek. Skjalas\u00f6fnunum er legi\u00f0 \u00e1 h\u00e1lsi fyrir a\u00f0 vera ekki me\u00f0 \u00ed \u00e6vint\u00fdraheiminum, og sum gefa eftir.<\/p>\n<p>Fj\u00e1rhagshagsmunir og h\u00fdsing opinberra gagna er a\u00f0 nokkru \u00fea\u00f0 sem hangir \u00e1 sp\u00fdtunni. Sk\u00fdjalausnir svokalla\u00f0ar e\u00f0a annarra manna t\u00f6lvur.<\/p>\n<p>___________________________________<\/p>\n<p><strong>Upprunareglan (Proveniensprincip, Principle of Provenance) <\/strong><br \/>\n<strong>grundvallarregla skjalav\u00f6rslu<\/strong><\/p>\n<p><b>Skjalasafni emb\u00e6ttis, stofnunar, einstakings e\u00f0a l\u00f6ga\u00f0ila skal haldi\u00f0 \u00fat af fyrir sig \u00e1n vi\u00f0auka og \u00farfellinga \u00feannig a\u00f0 s\u00fa skipan sem \u00fea\u00f0 haf\u00f0i hj\u00e1 \u00feeim sem mynda\u00f0i skjalasafni\u00f0 haldist \u00f3breytt.<\/b><\/p>\n<p>Af \u00feessari reglu lei\u00f0ir a\u00f0 skj\u00f6l \u00feurfa a\u00f0 vera skr\u00e1\u00f0 skipulega og af n\u00e1kv\u00e6mni \u00ed skjalas\u00f6fnum sem afhent eru. Skjalas\u00f6fn eru a\u00f0skilin \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 valdm\u00f6rk\/\u00e1byrg\u00f0arm\u00f6rk skv. l\u00f6gum og skipuriti &#8211; \u00feeim a\u00f0skilna\u00f0i er haldi\u00f0 \u00ed v\u00f6rslu opinberra skjalasafna.<\/p>\n<p>Skj\u00f6lin ver\u00f0a miklu lengur \u00ed v\u00f6rslu opinbers skjalasafns en hj\u00e1 stj\u00f3rns\u00fdslunni\/stofnuninni sem \u00feau myndast hj\u00e1. Til a\u00f0 tryggja a\u00f0 \u00feau s\u00e9u fulln\u00e6gjandi skr\u00e1\u00f0 og \u00f6rugglega var\u00f0veitt og fr\u00e1gengin fara opinber skjalas\u00f6fn me\u00f0 eftirlit me\u00f0 skjalav\u00f6rslunni \u00ed stj\u00f3rns\u00fdslunni og hj\u00e1 stofnununum.<br \/>\n_____________________________________<\/p>\n<p>Valdm\u00f6rk og pers\u00f3nuvernd eru trygg\u00f0 \u00ed l\u00f6ggj\u00f6f um opinber skjalas\u00f6fn. Annars vegar me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 kve\u00f0a \u00e1 um skjalav\u00f6rslu\u00e1byrg\u00f0 forst\u00f6\u00f0umanna sem hvergi er heimila\u00f0 a\u00f0 s\u00e9 framseljanleg, hins vegar me\u00f0 starfr\u00e6kslu skjalav\u00f6rslustofnana, opinberra skjalasafna sem l\u00fata upprunareglu sem heldur skjalas\u00f6fnum \u00ed upprunalegum skor\u00f0um og a\u00f0skildum innbyr\u00f0is.<\/p>\n<p>H\u00e9r \u00e1 veggnum m\u00e1 sj\u00e1 \u00feetta myndr\u00e6nt:<\/p>\n<p>[Mynd &#8211; skipan m\u00e1la eins og h\u00fan er \u00ed K\u00f3pavogi \u2013 blanda\u00f0 er saman skjalas\u00f6fnum b\u00e6jarstj\u00f3ra, b\u00e6jarstj\u00f3rnar, b\u00e6jarr\u00e1\u00f0s og svi\u00f0a \u00ed stj\u00f3rns\u00fdslu b\u00e6jarins \u00ed eitt br\u00e9fa\/skjalasafn \u2013 \u00e1 a\u00f0 vera a\u00f0skili\u00f0 mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 valdm\u00f6rk, h\u00e9ra\u00f0sskjalav\u00f6r\u00f0ur hefur \u00edtreka\u00f0 gert athugasemdir vi\u00f0 \u00feetta. N\u00e1nar (me\u00f0 myndum): Pers\u00f3nuverndarl\u00f6g og skj\u00f6l sveitarf\u00e9laga 19. mars 2018 (Skjalavefurinn): <a href=\"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/?p=1385\">https:\/\/heradsskjalasafn.is\/?p=1385<\/a> ]<\/p>\n<p>Enginn fer inn \u00e1 e\u00f0lilegt borgaralegt skjalasafn \u00ed l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isr\u00edki og getur fengi\u00f0 \u00f6ll skj\u00f6l um sig, sl\u00edkt er ekki \u00fej\u00f3nusta, heldur bjarnargrei\u00f0i. \u00dear eru stj\u00f3rnv\u00f6ldin afhj\u00fapu\u00f0 e\u00f0a sni\u00f0greind (pr\u00f3f\u00edleru\u00f0), ekki einstaklingarnir.<\/p>\n<p>\u00cd alr\u00e6\u00f0isr\u00edkinu er \u00fev\u00ed sn\u00fai\u00f0 \u00e1 haus, einstaklingarnir afhj\u00fapa\u00f0ir e\u00f0a sni\u00f0greindir (pr\u00f3f\u00edlera\u00f0ir), ekki stj\u00f3rnv\u00f6ldin. \u00dej\u00f3nustuver og allsherjarg\u00e1ttir settar upp \u00ed \u00feeim anda a\u00f0 r\u00edki e\u00f0a sveitarf\u00e9lag s\u00e9 eitt fyrirt\u00e6ki er angi af \u00feeirri hugmynd.<\/p>\n<p>A\u00f0 \u00f6ryggi skjalasafnanna er s\u00f3tt me\u00f0 marka\u00f0sv\u00e6\u00f0ingu opinberra gagna \u00ed evr\u00f3pskri pers\u00f3nuverndarl\u00f6ggj\u00f6f og almennu skilningsleysi og f\u00e1fr\u00e6\u00f0i \u00ed \u00edslenskri stj\u00f3rns\u00fdslu b\u00e6\u00f0i hj\u00e1 r\u00edki og sveitarf\u00e9l\u00f6gum. Ger\u00f0ar eru \u00e1r\u00e1sir \u00e1 opinber skjalas\u00f6fn me\u00f0 vanhugsu\u00f0um fullyr\u00f0ingum um \u00farelt vinnubr\u00f6g\u00f0. Stj\u00f3rns\u00fdslan er makr\u00e1\u00f0 og vill pr\u00f3f\u00edlera p\u00f6pulinn, l\u00fd\u00f0skrumarar stj\u00f3rnm\u00e1lanna telja sig skapa s\u00e9r vins\u00e6ldir me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 kalla \u00fea\u00f0 \u00fej\u00f3nustu. &#8211; Svo ver\u00f0a \u00feeir svo lj\u00f3mandi miki\u00f0 \u00ed takt vi\u00f0 t\u00edmann me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 nota sk\u00fdi\u00f0 og gervigreindina \u00ed m\u00e1lflutningi s\u00ednum, en \u00feegar n\u00e1nar er a\u00f0 g\u00e1\u00f0 er l\u00edtil vitneskja \u00fear a\u00f0 baki.<\/p>\n<p>Einstaklingum me\u00f0 \u00edslenska kennit\u00f6lu er t\u00e6plega \u00fej\u00f3na\u00f0 me\u00f0 \u00feeirri stefnu sem tekin hefur veri\u00f0 upp me\u00f0 verkefninu <em>Stafr\u00e6nt \u00cdsland<\/em> hj\u00e1 fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0uneytinu. Lagafrumvarp um stafr\u00e6nt p\u00f3sth\u00f3lf fyrir hvern mann \u00e1 vegum \u00feess var keyrt \u00ed gegn \u00ed \u00feinglok um sumar. Blautir draumar einr\u00e6\u00f0isherra alr\u00e6\u00f0isr\u00edkja r\u00e6tast \u00ed \u00feessu ath\u00e6fi. St\u00f3ri br\u00f3\u00f0ir Georges Orwells er eins og kettlingur vi\u00f0 hli\u00f0ina \u00e1 t\u00f6lvu\u00feursum fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0uneytisins, alveg \u00f3vart, vegna \u00feess a\u00f0 \u00feeir hafa ekki l\u00e6rt skjalav\u00f6rslu og hafa \u00fev\u00ed van\u00feroska\u00f0an skilning \u00e1 alv\u00f6ru \u00feess a\u00f0 fara me\u00f0 opinber skj\u00f6l, \u00feeir \u00e6tla s\u00e9r au\u00f0vita\u00f0 ekkert illt.<\/p>\n<p>Eina l\u00f6ggj\u00f6fin sem horft er til \u00ed fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0uneytinu er pers\u00f3nuverndarl\u00f6ggj\u00f6fin, sem hefur a\u00f0 h\u00f6fu\u00f0markmi\u00f0i, eins og s\u00e9st af upphafi laganna, a\u00f0 gera pers\u00f3nuuppl\u00fdsingar a\u00f0 s\u00f6luv\u00f6ru innan Evr\u00f3pusambandsins og Evr\u00f3pska efnahagssv\u00e6\u00f0isins. Vissulega eru l\u00f6g um opinber skjalas\u00f6fn nefnd, en \u00fat \u00far \u00feeim sn\u00fai\u00f0 og \u00feau hunsu\u00f0 \u00ed meginatri\u00f0um.<\/p>\n<p>Reynsla s\u00f6gunnar af ums\u00fdslu einkaa\u00f0ila me\u00f0 skj\u00f6l er t.d. me\u00f0fer\u00f0 Thurn og Taxis \u00e1 p\u00f3sti \u00e1 16., 17. og 18. \u00f6ld. Einkap\u00f3st\u00fej\u00f3nusta \u00feeirra snerist \u00f6\u00f0rum \u00fer\u00e6\u00f0i um a\u00f0 sko\u00f0a br\u00e9f og hagnast \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 f\u00e1 t\u00ed\u00f0indi um vi\u00f0skiptat\u00e6kif\u00e6ri og str\u00ed\u00f0sbr\u00f6lt \u00ed \u00feeim. \u00deess vegna hefur \u00fe\u00f3tt e\u00f0lilegt \u00feanga\u00f0 til annarleg vi\u00f0horf t\u00f3ku a\u00f0 ry\u00f0ja s\u00e9r til r\u00fams a\u00f0 n\u00fdju a\u00f0 hafa p\u00f3st\u00fej\u00f3nustu \u00ed h\u00f6ndum hins opinbera. Br\u00e9fhelgi er or\u00f0 sem sjaldan ber \u00e1 g\u00f3ma \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu t\u00edmum. T\u00f6lvup\u00f3stur er t.d. ekki allur \u00fear sem hann er s\u00e9\u00f0ur t.d. \u00feegar \u00fej\u00f3nustan er \u00f3keypis.<\/p>\n<p>[Mynd af upphafi pistils h\u00e9ra\u00f0sskjalavar\u00f0ar K\u00f3pavogs 9. j\u00fan\u00ed 2016: H\u00fdsing opinberra gagna \u00ed sk\u00fdi (Skjalavefurinn): <a href=\"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/?p=679\">https:\/\/heradsskjalasafn.is\/?p=679<\/a><br \/>\nMynd af fors\u00ed\u00f0u b\u00e6klings Fj\u00e1rm\u00e1la- og efnahagsr\u00e1\u00f0uneytisins, <em>Algengar fullyr\u00f0ingar og spurningar um rekstrar- og h\u00fdsingarumhverfi. <\/em>Vi\u00f0auki vi\u00f0 \u00d6ryggis- og \u00fej\u00f3nustustefnu fyrir h\u00fdsingarumhverfi \u2013 Stefna um notkun sk\u00fdjalausna. J\u00fan\u00ed 2022.: <a href=\"https:\/\/assets.ctfassets.net\/8k0h54kbe6bj\/1HtvboPbh5cMSLAWSTr0Pd\/f5ee23fd20f580f43587932e7f28849f\/Spurningar_um_rekstrar-_og_h__singarumhverfi.pdf\">https:\/\/assets.ctfassets.net\/8k0h54kbe6bj\/1HtvboPbh5cMSLAWSTr0Pd\/f5ee23fd20f580f43587932e7f28849f\/Spurningar_um_rekstrar-_og_h__singarumhverfi.pdf<\/a> Sj\u00e1 bls. 8]<\/p>\n<p>R\u00edkisskjalaver\u00f0ir Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0ar og Noregs hafa bent \u00e1 a\u00f0 notkun sk\u00fdja\u00fej\u00f3nustu \u00e1 erlendri grundu vi\u00f0 v\u00f6rslu opinberra skjala undir erlendri l\u00f6ggj\u00f6f s\u00e9 fullveldisbrot. Fj\u00e1rm\u00e1lar\u00e1\u00f0uneyti\u00f0 \u00e1 \u00cdslandi hefur fjalla\u00f0 um \u00feetta \u00ed b\u00e6klingi og tali\u00f0 l\u00edtil tormerki \u00e1 sl\u00edku, helst fett fingur \u00fat \u00ed a\u00f0 nota st\u00f3rfyrirt\u00e6ki eins og Amazon og Google \u00fev\u00ed sl\u00edkt komi \u00ed veg fyrir n\u00fdsk\u00f6pun. \u00de\u00e1 er l\u00edklega \u00e1tt vi\u00f0 \u00edslenska n\u00fdsk\u00f6pun sem v\u00e6ntanlega \u00e1 a\u00f0 sk\u00e1ka risunum.<\/p>\n<p>A\u00f0 hafa v\u00f6ld yfir skj\u00f6lum s\u00ednum \u00fe.e. minni s\u00ednu og r\u00e9ttindas\u00f6nnunum er e\u00f0lilega tengt fullveldi r\u00edkja, en \u00fea\u00f0 tengist einnig \u00e1 sama h\u00e1tt sj\u00e1lfstj\u00f3rnarr\u00e9tti sveitarf\u00e9laga. Sj\u00e1lfr\u00e6\u00f0i\u00f0 er \u00ed h\u00fafi \u00feegar kemur a\u00f0 einstaklingum.<\/p>\n<p>J\u00f3sep Stal\u00edn var einn framgangsr\u00edkasti skjalav\u00f6r\u00f0ur 20. aldar. Sem skjalav\u00f6r\u00f0ur Komm\u00fanistaflokks R\u00e1\u00f0stj\u00f3rnarr\u00edkjanna haf\u00f0i hann a\u00f0gengi a\u00f0 uppl\u00fdsingum sem hann gat hagn\u00fdtt s\u00e9r sem valdsma\u00f0ur \u00e1 \u00f6\u00f0rum svi\u00f0um til a\u00f0 n\u00e1 undir sig \u00f6llum v\u00f6ldum. L\u00e6rd\u00f3murinn: Skjalaver\u00f0ir eiga ekki a\u00f0 fara me\u00f0 v\u00f6ld utan skjalav\u00f6rslu. \u00deess vegna eru skjalaver\u00f0ir borgaralegrar stj\u00f3rns\u00fdslu l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isr\u00edkja eins og geldingar \u00ed kvennab\u00fari, ums\u00fdslumenn valdmi\u00f0la sem hlutast ekki til um v\u00f6ld og stj\u00f3rnm\u00e1l. \u00deeir nj\u00f3ta l\u00edka nokkurrar fri\u00f0helgi, \u00fev\u00ed valdhafar mega ekki hafa \u00fe\u00e1 \u00ed vasanum. \u00deeir hafa me\u00f0 h\u00f6ndum innra eftirlit. Afskipti stj\u00f3rnm\u00e1lamanna af skjalav\u00f6rslum\u00e1lum eru \u00ed grundvallaratri\u00f0um varas\u00f6m.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 ni\u00f0urlagningu Borgarskjalasafns Reykjav\u00edkur og H\u00e9ra\u00f0sskjalasafns K\u00f3pavogs \u00ed borgar- og b\u00e6jarstj\u00f3rn f\u00e9llu atkv\u00e6\u00f0i \u00feannig a\u00f0 meirihlutinn t\u00f3k afst\u00f6\u00f0u me\u00f0 till\u00f6gu \u00feess efnis. \u00dear sem minnst var \u00e1 P\u00edrata h\u00e9r \u00e1 s\u00ed\u00f0asta fundi fyrir viku og hversu undarlega \u00feeim f\u00f3rst \u00ed Reykjav\u00edk a\u00f0 sty\u00f0ja \u00fea\u00f0 a\u00f0 leggja Borgarskjalasafni\u00f0 ni\u00f0ur, \u00fe\u00e1 ver\u00f0ur a\u00f0 nefna a\u00f0 P\u00edratar \u00ed minnihlutanum \u00ed K\u00f3pavogi voru \u00fev\u00ed andv\u00edgir a\u00f0 leggja ni\u00f0ur H\u00e9ra\u00f0sskjalasafn K\u00f3pavogs. \u00c1 sama h\u00e1tt voru borgarfulltr\u00faar Sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0isflokks hlynntir Borgarskjalasafninu en b\u00e6jarfulltr\u00faar sama flokks \u00ed K\u00f3pavogi st\u00f3\u00f0u a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 leggja H\u00e9ra\u00f0sskjalasafni\u00f0 \u00fear ni\u00f0ur. \u00dea\u00f0 er \u00fev\u00ed lj\u00f3st a\u00f0 stj\u00f3rnm\u00e1laflokkar \u00e1 \u00cdslandi hafa enga menningarstefnu og \u00fea\u00f0 er b\u00fdsna l\u00e9legt. \u00deeir skulda kj\u00f3sendum sk\u00fdringar \u00e1 \u00feessu og \u00feeir \u00feurfa a\u00f0 \u00fatsk\u00fdra afst\u00f6\u00f0u s\u00edna \u00ed \u00feessum m\u00e1lum \u00e1 einhvern vitr\u00e6nan h\u00e1tt. Einnig m\u00e1 telja undarlegt a\u00f0 \u00fea\u00f0 er ekkert n\u00e1tt\u00farufr\u00e6\u00f0isafn \u00e1 vegum h\u00f6fu\u00f0borgar landsins. K\u00f3pavogur hlj\u00f3pst undan merkjum a\u00f0 halda sl\u00edku uppi.<\/p>\n<p>Sk\u00fdringar vantar alveg \u00e1 \u00feessum \u00e1kv\u00f6r\u00f0unum. Alm\u00e6lt er a\u00f0 sk\u00fdrslur greiningarfyrirt\u00e6kja eru ger\u00f0ar me\u00f0 fyrirfram \u00e1kve\u00f0na ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u \u00ed huga, \u00fe\u00e6r fara a.m.k. sjaldan langt fr\u00e1 \u00feeim hugmyndum sem kaupandinn hefur. KPMG sk\u00fdrslurnar \u00ed Reykjav\u00edk og K\u00f3pavogi ur\u00f0u fr\u00e6gar a\u00f0 endemum og n\u00fa mun KPMG vera a\u00f0 st\u00f6rfum \u00ed Skagafir\u00f0i, v\u00f6ggu \u00edslenskra h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna. Fyrsta opinbera skjalasafn sem f\u00e9kk um sig KPMG sk\u00fdrslu var \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafn \u00cdslands fyrir nokkrum \u00e1rum og mun hafa panta\u00f0 hana sj\u00e1lft. \u00dea\u00f0an er tali\u00f0 a\u00f0 hugmyndin um vanh\u00e6fni h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna til stafr\u00e6nnar var\u00f0veislu s\u00e9 komin og eigi r\u00e6tur a\u00f0 rekja til \u00e6\u00f0stu stj\u00f3rnenda \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafns \u00cdslands. (Ali\u00f0 hefur veri\u00f0 \u00e1 \u00feessu me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 sveipa stafr\u00e6na skjalav\u00f6rslu \u00f3gnvekjandi \u00feoku me\u00f0 or\u00f0unum fl\u00f3ki\u00f0, t\u00e6knilegt og d\u00fdrt sem a\u00f0eins \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafni\u00f0 \u00feykist r\u00e1\u00f0a vi\u00f0, gr\u00e6\u00f0gi \u00feess \u00ed s\u00e9rtekjur \u00far v\u00f6sum sveitarf\u00e9laga veldur \u00feessum \u00e1r\u00f3\u00f0urskr\u00f6mpum, h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fnin eru \u00fe\u00f3 \u00feegar komin fram \u00far \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafninu \u00e1 \u00feessu svi\u00f0i me\u00f0 Mi\u00f0st\u00f6\u00f0 h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna um rafr\u00e6na skjalav\u00f6rslu.)<\/p>\n<p>\u00deegar \u00e1ri\u00f0 2017 komu fram dr\u00f6g a\u00f0 regluger\u00f0 um h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fn samin af Nir\u00f0i Sigur\u00f0ssyni \u00e1 \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafni. Sj\u00f6 h\u00e9ra\u00f0sskjalaver\u00f0ir m\u00f3tm\u00e6ltu fjandsamlegu vi\u00f0horfi gagnvart h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fnum \u00ed \u00feessum dr\u00f6gum og ger\u00f0u athugasemdir vi\u00f0 \u00e1s\u00e6lni \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafnsins \u00ed rafr\u00e6n skj\u00f6l sveitarf\u00e9laga. \u00d6ryggis\u00e1kv\u00e6\u00f0i um a\u00f0 safnkostur v\u00e6ri valda\u00f0ur af \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafni f\u00e9lli h\u00e9ra\u00f0sskjalasafn \u00ed vanhir\u00f0u var beinl\u00ednis gert a\u00f0 \u00f3gnandi h\u00f3tun um rekstrarleyfissviptingu.<\/p>\n<p>\u00cd \u00e1rslok 2018 sendi \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafni\u00f0 sveitarf\u00e9l\u00f6gum sk\u00fdrslu um h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fn eftir Nj\u00f6r\u00f0 Sigur\u00f0sson bygg\u00f0a \u00e1 spurningak\u00f6nnun sem send var \u00fat \u00e1ri\u00f0 \u00e1\u00f0ur. \u00dear var enn hn\u00fdtt \u00ed h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fnin og flest fundi\u00f0 \u00feeim til for\u00e1ttu. Nj\u00f6r\u00f0ur og \u00fe\u00e1verandi \u00fej\u00f3\u00f0skjalav\u00f6r\u00f0ur Eir\u00edkur Gu\u00f0mundsson kynntu sk\u00fdrsluna fyrir framkv\u00e6mdastj\u00f3ra Sambands \u00edslenskra sveitarf\u00e9laga og starfsm\u00f6nnum \u00feess og r\u00e6ddu vi\u00f0 \u00fe\u00e1 um sameiningu og f\u00e6kkun h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna og a\u00f0 koma starfsemi \u00feeirra jafnvel fyrir \u00ed b\u00f3kas\u00f6fnum.<\/p>\n<p>Fj\u00f3rir h\u00e9ra\u00f0sskjalaver\u00f0ir sendu umbo\u00f0smanni Al\u00feingis \u00e1bendingu um stj\u00f3rns\u00fdslulega st\u00f6\u00f0u h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna og h\u00e9ra\u00f0sskjalavar\u00f0a \u00ed j\u00fal\u00ed 2021.<\/p>\n<p>\u00deetta eru atri\u00f0i sem ekki hafa komi\u00f0 almennilega fram \u00ed opinberri umr\u00e6\u00f0u um Borgarskjalasafn og H\u00e9ra\u00f0sskjalasafn K\u00f3pavogs, \u00fe.e. a\u00f0 \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafn \u00cdslands hefur grafi\u00f0 undan h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fnunum me\u00f0 umtali um \u00feau og \u00e1s\u00e6lst rafr\u00e6n g\u00f6gn sveitarf\u00e9laga til var\u00f0veislu. F\u00e9lag h\u00e9ra\u00f0sskjalavar\u00f0a sendi n\u00fa \u00ed ma\u00ed sl. fyrirspurn til Hrefnu R\u00f3bertsd\u00f3ttur \u00fej\u00f3\u00f0skjalavar\u00f0ar um afst\u00f6\u00f0u hennar til lokunar h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna. Svar barst 24. ma\u00ed sl. og vakti afst\u00f6\u00f0uleysi\u00f0 fur\u00f0u.<\/p>\n<p>\u00cd br\u00e9fi \u00fej\u00f3\u00f0skjalavar\u00f0ar kom fram a\u00f0 vi\u00f0r\u00e6\u00f0ur v\u00e6ru hafnar vi\u00f0 fulltr\u00faa K\u00f3pavogs og Reykjav\u00edkur. \u00cd br\u00e9finu segist h\u00fan \u00ed \u00feeim vi\u00f0r\u00e6\u00f0um hafa tali\u00f0 koma til greina a\u00f0 einkaskjalas\u00f6fn \u00ed v\u00f6rslu hinna ni\u00f0url\u00f6g\u00f0u h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna yr\u00f0u var\u00f0veitt annarssta\u00f0ar en \u00ed \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafni \u201eef \u00e1hugi, a\u00f0sta\u00f0a og \u00feekking er til sta\u00f0ar, t.d. \u00ed \u00f6\u00f0rum menningarstofnunum sveitarf\u00e9laganna\u201c. Me\u00f0 \u00f6\u00f0rum or\u00f0um a\u00f0 \u00fer\u00e1tt fyrir \u00e1kv\u00e6\u00f0i um a\u00f0 s\u00e9 starfsemi h\u00e9ra\u00f0sskjalasafns h\u00e6tt eigi a\u00f0 afhenda \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafni\u00a0safng\u00f6gnin \u00e1 kostna\u00f0 sveitarf\u00e9lagsins, \u00fe\u00e1 stendur \u00fej\u00f3\u00f0skjalav\u00f6r\u00f0ur \u00ed vi\u00f0r\u00e6\u00f0um um \u00feetta. Me\u00f0 \u00feessu gefur \u00fej\u00f3\u00f0skjalav\u00f6r\u00f0ur kost \u00e1 \u00fev\u00ed vi\u00f0 \u00fe\u00e1 sem leggja einhli\u00f0a ni\u00f0ur h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fn a\u00f0 velja s\u00e9r eitthva\u00f0 \u00far safnkostinum. \u00deessi a\u00f0fer\u00f0 vi\u00f0 a\u00f0 leggja ni\u00f0ur h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fn heitir a\u00f0 fella \u00feau \u00ed vanhir\u00f0u af \u00e1setningi. Vi\u00f0r\u00e6\u00f0ur \u00fej\u00f3\u00f0skjalavar\u00f0ar \u00e1 \u00feessum n\u00f3tum vi\u00f0 fulltr\u00faa sveitarf\u00e9lags, \u00f3fagl\u00e6r\u00f0a \u00ed skjalav\u00f6rslu, \u00fear sem ekki er einu sinni haft samr\u00e1\u00f0 vi\u00f0 \u00fe\u00e1 sem hafa starfa\u00f0 vi\u00f0 h\u00e9ra\u00f0sskjalasafni\u00f0 eru me\u00f0 \u00f3l\u00edkindum. Me\u00f0 \u00feessu hefur \u00fej\u00f3\u00f0skjalav\u00f6r\u00f0ur l\u00e9\u00f0 m\u00e1ls \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 sundra h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fnunum, rj\u00fafa heild \u00feeirra, en s\u00fa heild er myndu\u00f0 \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 hlutverk \u00feeirra og \u00ed reynd gildir upprunaregla um \u00feau. Einkaskjalas\u00f6fnin voru afhent af einstaklingum\u00a0 \u00ed trausti \u00feess a\u00f0 f\u00e9lli h\u00e9ra\u00f0sskjalasafni\u00f0 ni\u00f0ur t\u00e6ki \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafni\u00f0 vi\u00f0. B\u00f3kakostur h\u00e9ra\u00f0sskjalasafnanna er einnig mynda\u00f0ur \u00ed kringum \u00f6nnur safng\u00f6gn \u00feeirra og tilheyrir safng\u00f6gnunum. \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafni\u00f0 ver\u00f0ur a\u00f0 taka hann einnig til var\u00f0veislu.<\/p>\n<p>\u00c1 undanf\u00f6rnum \u00e1rum hefur byggst upp sagnfr\u00e6\u00f0ib\u00f3kasafn vi\u00f0 H\u00e9ra\u00f0sskjalasafn K\u00f3pavogs m.a. \u00far b\u00f3kum fr\u00e1 Birni \u00deorsteinssyni pr\u00f3fessor, G\u00edsla Gunnarssyni, G\u00edsla \u00c1g\u00fast Gunnlaugssyni og hluta af b\u00f3kasafni B\u00fana\u00f0arf\u00e9lags \u00cdslands og fleira. \u00dea\u00f0 er l\u00edklega st\u00e6rsta sagnfr\u00e6\u00f0ib\u00f3kasafn \u00e1 landinu utan Sagnfr\u00e6\u00f0istofnunar H\u00e1sk\u00f3lans.<\/p>\n<p>Hrefna R\u00f3bertsd\u00f3ttir \u00fej\u00f3\u00f0skjalav\u00f6r\u00f0ur \u00fdtir undir rangt\u00falkun laga me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 r\u00e6\u00f0a vi\u00f0 fulltr\u00faa Reykjav\u00edkurborgar og K\u00f3pavogsb\u00e6jar, eins og \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafni\u00f0 ver\u00f0i me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 taka yfir langt\u00edmaskjalav\u00f6rslu sveitarf\u00e9laganna, l\u00edkt og \u00fea\u00f0 s\u00e9 verktaki sem taki \u00feetta hlutverk a\u00f0 s\u00e9r \u00ed samr\u00e1\u00f0i vi\u00f0 sveitarf\u00e9l\u00f6gin. Sta\u00f0reyndin er s\u00fa a\u00f0 \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafni\u00f0 \u00e1 einfaldlega a\u00f0 taka a\u00f0 s\u00e9r hlutverk h\u00e9ra\u00f0sskjalasafns \u00feessara sveitarf\u00e9laga \u00e1n rekstrar\u00edhlutunar sveitarf\u00e9laganna. Sveitarf\u00e9l\u00f6gin eiga kost \u00e1 a\u00f0 sj\u00e1 um reksturinn me\u00f0 rekstri h\u00e9ra\u00f0sskjalasafns og r\u00e1\u00f0a honum \u00fe\u00e1, en \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafni\u00f0 er r\u00edkisstofnun sem heyrir undir r\u00e1\u00f0herra, ekki sveitarstj\u00f3rnir e\u00f0a stj\u00f3rns\u00fdslu sveitarf\u00e9laga og \u00fev\u00ed ber vafningalaust a\u00f0 taka \u00feessi h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fn yfir samr\u00e1\u00f0slaust s\u00e9u \u00feau l\u00f6g\u00f0 ni\u00f0ur einhli\u00f0a og samr\u00e1\u00f0slaust.<\/p>\n<p>Sveitarf\u00e9l\u00f6g sem eru eru svo ves\u00f6l a\u00f0 reka ekki sitt eigi\u00f0 skjalasafn eiga ekkert me\u00f0 a\u00f0 vera me\u00f0 l\u00fakuna \u00ed rekstri \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafns. \u00deau eiga heldur ekkert me\u00f0 a\u00f0 vera a\u00f0 skipta s\u00e9r af m\u00e1lefnum h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna annarra sveitarf\u00e9laga \u00ed starfsh\u00f3pum r\u00e1\u00f0herra e\u00f0a Sambands \u00edslenskra sveitarf\u00e9laga. Lagaleg lei\u00f0 \u00feeirra til a\u00f0 stj\u00f3rna langt\u00edmaskjalav\u00f6rslunni er a\u00f0 reka h\u00e9ra\u00f0sskjalasafn. Annars eiga \u00feau bara a\u00f0 borga reikninginn. \u00dej\u00f3\u00f0skjalav\u00f6r\u00f0ur hefur kosi\u00f0 a\u00f0 l\u00e1ta l\u00edta svo \u00fat sem sl\u00e1trun h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna s\u00e9 upphafi\u00f0 a\u00f0 lj\u00fafu vi\u00f0skiptasambandi, fremur en gr\u00f3fasti aumingjaskapur, botnlaust menningarleysi, yfirgangur og frekja.<\/p>\n<p>Um t\u00edma \u00e1 20. \u00f6ld var emb\u00e6tti \u00fej\u00f3\u00f0skjalavar\u00f0ar lagt ni\u00f0ur me\u00f0 l\u00f6gum og st\u00f3\u00f0 til a\u00f0 setja \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafni\u00f0 undir landsb\u00f3kav\u00f6r\u00f0, en einhvern vegin kom \u00fea\u00f0 aldrei til framkv\u00e6mda. Mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 hva\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0skjalaver\u00f0ir s\u00ed\u00f0ustu \u00e1ra hafa veri\u00f0 f\u00fasir til \u00feess a\u00f0 afhenda b\u00f3kas\u00f6fnum skj\u00f6l h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna til var\u00f0veislu, v\u00e6ri ekki \u00far vegi a\u00f0 athuga hvort ekki v\u00e6ri r\u00e1\u00f0 a\u00f0 leggja \u00fe\u00e1 ni\u00f0ur.<\/p>\n<p>Kostna\u00f0ur vi\u00f0 v\u00f6rslu einkaskjalasafna er n\u00fa \u00ed brennidepli, \u00fe\u00f6kk s\u00e9 \u00fej\u00f3\u00f0skjalaver\u00f0i. Vi\u00f0b\u00fai\u00f0 er a\u00f0 varsla \u00feeirra komi til me\u00f0 a\u00f0 sker\u00f0ast vi\u00f0 \u00fea\u00f0, \u00feegar \u00feessi gl\u00f3rulausi reipdr\u00e1ttur um peninga heldur \u00e1fram.<\/p>\n<p>\u00c1st\u00e6\u00f0an fyrir stofnun H\u00e9ra\u00f0sskjalasafns K\u00f3pavogs \u00e1 s\u00e9r, fyrir utan sta\u00f0bundnar \u00e1st\u00e6\u00f0ur \u00ed K\u00f3pavogi, r\u00e6tur \u00ed br\u00e9flegri \u00e1skorun \u00d3lafs \u00c1sgeirssonar \u00fej\u00f3\u00f0skjalavar\u00f0ar til b\u00e6jaryfirvalda um a\u00f0 \u00fea\u00f0 yr\u00f0i stofna\u00f0. \u00d3lafur eins og forverar hans s\u00e1u a\u00f0 \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafninu var ofvi\u00f0a a\u00f0 sinna sveitarf\u00e9l\u00f6gunum \u00ed starfsemi sinni, \u00fea\u00f0 \u00e6tti n\u00f3g me\u00f0 r\u00edkisstofnanirnar.<\/p>\n<p>Munurinn \u00e1 v\u00f6rslua\u00f0fer\u00f0um og var\u00f0veislu einkaskjalasafna \u00fe.e. skjala sem ekki eru skilaskyld til opinberra skjalasafna og hinna sem eru skilaskyld er n\u00e6r enginn. Nokkur munur kann a\u00f0 vera \u00e1 a\u00f0gengi en hann er l\u00edtill.<\/p>\n<p>H\u00e9ra\u00f0ss\u00f6gu og eins\u00f6gu er vel \u00fej\u00f3na\u00f0 \u00e1 sv\u00e6\u00f0isbundnum vettvangi h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna fremur en \u00e1 v\u00ed\u00f0t\u00e6ku svi\u00f0i \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafns sem \u00fej\u00f3nar fremur st\u00f3rs\u00f6gulegu samhengi. Forysta \u00feess \u00ed m\u00e1lefnum skjalav\u00f6rslu gerir kr\u00f6fu um skilning \u00e1 mikilv\u00e6gi h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna og a\u00f0 \u00fea\u00f0 hl\u00fai a\u00f0 \u00feeim fremur en a\u00f0 stunda gerey\u00f0ingarstr\u00ed\u00f0 gegn \u00feeim, eins og veri\u00f0 hefur \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1rum.<\/p>\n<p>Menningar- og vi\u00f0skiptar\u00e1\u00f0herra Lilja Alfre\u00f0sd\u00f3ttir mun \u00feurfa a\u00f0 takast \u00e1 vi\u00f0 \u00feessa undarlegu st\u00f6\u00f0u m\u00e1la \u00e1 n\u00e6stunni.<\/p>\n<p>Rekstur h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna \u00fat um allt land er bygg\u00f0am\u00e1l og sn\u00fdr a\u00f0 sj\u00e1lfstj\u00f3rnarr\u00e9tti sveitarf\u00e9laga. \u00dea\u00f0 er lj\u00f3st a\u00f0 skj\u00f6l sveitarf\u00e9laga sem ekki hafa sta\u00f0i\u00f0 a\u00f0 h\u00e9ra\u00f0sskjalasafni hafa glatast, mikilv\u00e6g skj\u00f6l er var\u00f0a \u00edb\u00faa og skj\u00f3lst\u00e6\u00f0inga sveitarf\u00e9laganna miklu. \u00dej\u00f3\u00f0skjalav\u00f6r\u00f0ur getur ekki me\u00f0 neinu m\u00f3ti haldi\u00f0 \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafninu hafi tekist a\u00f0 r\u00e6kja hlutverk sitt sem h\u00e9ra\u00f0sskjalasafn gagnvart sveitarf\u00e9l\u00f6gum sem ekki hafa reki\u00f0 sl\u00edka stofnun. Hvar eru t.d. skj\u00f6l Hafnarfjar\u00f0arb\u00e6jar?<\/p>\n<p>Stj\u00f3rnm\u00e1lahreyfingar eru klofnar \u00ed \u00feessum m\u00e1lum og \u00fea\u00f0 s\u00fdnir a\u00f0 \u00fe\u00e6r hafa enga menningarstefnu, \u00fe\u00e6r hafa enga stj\u00f3rns\u00fdslustefnu, \u00fe\u00e6r vir\u00f0a ekki l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i og \u00fe\u00e6r vir\u00f0a ekki almannahagsmuni. Vi\u00f0 erum \u00ed mi\u00f0ri stj\u00f3rnm\u00e1la-, menningar- og si\u00f0fer\u00f0iskreppu h\u00e9r \u00e1 \u00cdslandi.<br \/>\n_____________________________________________<\/p>\n<p>\u00cd umr\u00e6\u00f0um \u00e1 eftir erindinu nefndi fyrirlesari a\u00f0 m\u00f6nnum hef\u00f0i e.t.v. \u00fe\u00f3tt hann taka sterkt til or\u00f0a. Hafa b\u00e6ri \u00ed huga hver yr\u00f0u \u00f6rl\u00f6g \u00feess r\u00e1\u00f0herra sem \u00e1kv\u00e6\u00f0i a\u00f0 leggja ni\u00f0ur Stofnun \u00c1rna Magn\u00fassonar me\u00f0 \u00fea\u00f0 \u00ed hyggju a\u00f0 afhenda handritin aftur til Kaupmannahafnar. Hann yr\u00f0i a\u00f0 sj\u00e1lfs\u00f6g\u00f0u a\u00f0 segja af s\u00e9r. Munurinn \u00e1 skj\u00f6lunum sem eru \u00ed h\u00fafi \u00fear og \u00ed h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fnunum v\u00e6ri einkum aldurinn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Einkaskj\u00f6l og opinber skj\u00f6l, skjalas\u00f6fn og stj\u00f3rnskipan. H\u00e9ra\u00f0sskjalasafn K\u00f3pavogs \u00ed lj\u00f3si s\u00f6gunnar Fyrirlestur haldinn af Hrafni Sveinbjarnarsyni h\u00e9ra\u00f0sskjalaver\u00f0i, \u00ed \u00dej\u00f3\u00f0minjasafni \u00cdslands \u00ed fyrirlestrar\u00f6\u00f0inni Eru s\u00f6fn einhvers vir\u00f0i? https:\/\/sagnfraedistofnun.hi.is\/is\/fyrirlestrarod-eru-sofn-einhvers-virdi 1. september 2023, kl. 12-13. Hvers vegna s\u00f6fn hafa lent \u00ed \u00feeirri<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-1504","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-frettir"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1504","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1504"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1504\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1524,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1504\/revisions\/1524"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1504"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1504"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1504"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}