{"id":1054,"date":"2016-11-28T09:36:30","date_gmt":"2016-11-28T09:36:30","guid":{"rendered":"http:\/\/wp2.edge.is\/?page_id=1054"},"modified":"2016-12-07T13:25:58","modified_gmt":"2016-12-07T13:25:58","slug":"skraning-skjalasafna-sveitarfelaga-leidbeiningar-og-adferdir","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/?page_id=1054","title":{"rendered":"Skr\u00e1ning skjalasafna sveitarf\u00e9laga, lei\u00f0beiningar og a\u00f0fer\u00f0ir"},"content":{"rendered":"<p>\u00dear sem skjalamagni\u00f0 var mest \u00ed st\u00e6rsta sveitarf\u00e9lagi landsins Reykjav\u00edk, var\u00f0 aukin skjalamyndun \u00fear tilfinnanlegust og reyndi brautry\u00f0jandinn L\u00e1rus Sigurbj\u00f6rnsson, stofnandi Borgarskjalasafnsins, a\u00f0 koma skipulagi \u00e1 skjalav\u00f6rslu borgarinnar me\u00f0 notkun Dewey tugstafa-efnisflokkunarkerfis sem bandar\u00edski b\u00f3kav\u00f6r\u00f0urinn Melvil Dewey er upphafsma\u00f0ur a\u00f0.<\/p>\n<p>Tugstafakerfi Deweys byggist \u00e1 evr\u00f3pskri hugmynd sem hefur veri\u00f0 rakin til Gottfried Wilhelm Leibniz sem m.a. var hir\u00f0sagnaritari Anton Ulrich hertoga af Braunschweig-Wolfenb\u00fcttel. Leibniz var b\u00f3kav\u00f6r\u00f0ur \u00ed Herzog August Bibliothek \u00ed Wolfenb\u00fcttel fr\u00e1 1691 til \u00e6viloka og setti upp flokkunarkerfi yfir \u00feekkingu heimsins. Nefna m\u00e1 a\u00f0 kerfi Herzog August b\u00f3kasafnsins \u00ed 19. aldar mynd sinni barst til \u00cdslands \u00ed handritaskr\u00e1r Landsb\u00f3kasafnsins.<\/p>\n<p>L\u00e1rus setti saman riti\u00f0 <em>Tugstafakerfi<\/em> sem Skjalasafn Reykjav\u00edkur gaf \u00fat \u00e1ri\u00f0 1953 og er \u00fea\u00f0 me\u00f0al fyrstu lei\u00f0beiningarrita um skjalav\u00f6rslu sem \u00fat hafa komi\u00f0 \u00e1 \u00edslensku (eldri eru efnislyklar stj\u00f3rnarr\u00e1\u00f0sins). \u00dea\u00f0 byggist \u00e1 \u00fe\u00fdskri ger\u00f0 kerfisins <em>Dezimal-Klassifikation, Deutsche Gesamtausgabe<\/em>, Berlin 1934-1948. Kerfi\u00f0 var nota\u00f0 vi\u00f0 daglegt skjalahald hj\u00e1 Reykjav\u00edkurborg, \u00e1 einni skrifstofunni allt fram til \u00e1rsins 1998. (Svanhildur Bogad\u00f3ttir \u201e\u00derekvirki eins manns. L\u00e1rus Sigurbj\u00f6rnsson, skjalav\u00f6r\u00f0ur Reykjav\u00edkurb\u00e6jar.\u201c<em>L\u00e1rus Sigurbj\u00f6rnsson safnafa\u00f0ir Reykv\u00edkinga<\/em>. Reykjav\u00edk 2003, bls. 6).<\/p>\n<p>Framfaravilji, st\u00f3rhugur og dugna\u00f0ur L\u00e1rusar er \u00f3umdeildur. Nefna ver\u00f0ur a\u00f0 Dewey kerfi\u00f0 hentar fremur vi\u00f0 skr\u00e1ningu almenningsb\u00f3kasafna en skjalasafna, enda er til \u00feess stofna\u00f0 me\u00f0 b\u00f3kas\u00f6fn \u00ed huga. \u00c1 seinni hluta 19. aldar var horfi\u00f0 fr\u00e1 \u00feeim hugmyndum a\u00f0 leggja skjalas\u00f6fn undir tugstafa-efnisflokkun \u00ed skjalav\u00f6rslustofnunum Evr\u00f3pu me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 <em>proveniens<\/em> e\u00f0a uppruni (<em>provenio<\/em> \u00e1 lat\u00ednu \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 koma fram, birtast e\u00f0a spretta upp (um vatn)) r\u00e9\u00f0i skipan skjalasafna fremur en <em>pertinens<\/em> e\u00f0a umfj\u00f6llunarefni (<em>pertineo<\/em> \u00e1 lat\u00ednu \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 n\u00e1 til, var\u00f0a, fjalla um e\u00f0a tilheyra).<\/p>\n<p>Samkv\u00e6mt \u00feeim hugmyndum sem eru \u00ed anda upprunareglunnar (<em>proveniensprincip<\/em>) og liggja til grundvallar skjalav\u00f6rslu fr\u00e1 \u00fev\u00ed \u00e1 s\u00ed\u00f0ari hluta 19. aldar eiga emb\u00e6tti og stofnanir a\u00f0 hafa skjalas\u00f6fn s\u00edn \u00fat af fyrir sig og skipa \u00feeim eftir emb\u00e6ttislegum skyldum s\u00ednum og \u00fe\u00f6rfum, en ekki eftir utana\u00f0komandi efnisflokkunarkerfi.<\/p>\n<p>Skj\u00f6l Reykjav\u00edkurborgar sem J\u00f3n \u00deorkelsson haf\u00f0i \u00e1\u00f0ur skr\u00e1\u00f0 me\u00f0an \u00feau voru \u00ed v\u00f6rslu \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafnsins skv. upprunareglu voru afhent Borgarskjalasafninu vi\u00f0 stofnun \u00feess og lag\u00f0i L\u00e1rus \u00feau undir efnisflokkunarkerfi sitt eftir tugst\u00f6fum og gaf \u00fat skr\u00e1 yfir \u00feau \u00e1samt \u00f6\u00f0rum s\u00ed\u00f0ari vi\u00f0b\u00f3tum skjala \u00ed Borgarskjalasafni: <em>Skjalasafn Reykjav\u00edkur<\/em>.Reykjav\u00edk 1957. Illu heilli var \u00feess ekki g\u00e6tt a\u00f0 var\u00f0veita milliv\u00edsanir \u00e1 milli skr\u00e1nna svo kunnugt s\u00e9. Me\u00f0 \u00feessu var skr\u00e1ning J\u00f3ns \u00deorkelssonar \u00f3gilt og ger\u00f0 \u00f3noth\u00e6f.<\/p>\n<p>Hinn 30. ma\u00ed 1979 h\u00e9lt Samband \u00edslenskra sveitarf\u00e9laga umr\u00e6\u00f0u- og kynningarfund a\u00f0 H\u00f3tel Esju \u00ed Reykjav\u00edk um skjalav\u00f6rslu sveitarf\u00e9laga. \u00deetta var fyrsta al\u00edslenska skjalav\u00f6rslur\u00e1\u00f0stefnan.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/wp2.edge.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/mapparettnet1.png\" target=\"_blank\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-1143\" src=\"http:\/\/wp2.edge.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/mapparettnet1-300x235.png\" width=\"300\" height=\"235\" srcset=\"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/mapparettnet1-300x235.png 300w, https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/mapparettnet1.png 500w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><em>R\u00e1\u00f0stefnumappa \u00ed eigu H\u00e9ra\u00f0sskjalasafns K\u00f3pavogs fr\u00e1 r\u00e1\u00f0stefnu Sambands \u00edslenskra sveitarf\u00e9laga 30. ma\u00ed 1979.<\/em><\/p>\n<p>Greinarger\u00f0 um fundinn, listi yfir \u00fe\u00e1ttakendur og \u00e1v\u00f6rp og erindi af honum, \u00fe.e. \u00e1varp Bjarna Vilhj\u00e1lmssonar \u00fej\u00f3\u00f0skjalavar\u00f0ar, \u201eVerkaskipti \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafns \u00cdslands og h\u00e9ra\u00f0sskjalasafnanna\u201c, erindi A\u00f0algeirs Kristj\u00e1nssonar skjalavar\u00f0ar \u00e1 \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafninu, \u201eFramt\u00ed\u00f0arskipulag skjalav\u00f6rzlu\u201c og erindi P\u00e1ls L\u00fd\u00f0ssonar oddvita Sandv\u00edkurhrepps \u201eSkjalavarzla \u00ed strj\u00e1lb\u00fdlishreppum\u201c. voru birt \u00ed Sveitarstj\u00f3rnarm\u00e1lum 5. tbl. 39. \u00e1rgangi 1979 bls. 226-238.<\/p>\n<p>Markmi\u00f0 fundarins var m.a. a\u00f0 kynna till\u00f6gu a\u00f0 samr\u00e6mdum br\u00e9falykli \u201etil notkunar vi\u00f0 v\u00f6rzlu br\u00e9fa og annarra skjala sveitarf\u00e9laga\u201c sem J\u00f3n B\u00f6\u00f0varsson borgarskjalav\u00f6r\u00f0ur haf\u00f0i sami\u00f0 eftir fyrirmyndum sem skrifstofa Sambands \u00edslenskra sveitarf\u00e9laga haf\u00f0i afla\u00f0 hj\u00e1 sveitarf\u00e9lagasamb\u00f6ndum annars sta\u00f0ar \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/wp2.edge.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/brefalykillsveitarf1979net1.jpg\" target=\"_blank\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-1138 size-medium\" src=\"http:\/\/wp2.edge.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/brefalykillsveitarf1979net1-206x300.jpg\" alt=\"brefalykillsveitarf1979net1\" width=\"206\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/brefalykillsveitarf1979net1-206x300.jpg 206w, https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/brefalykillsveitarf1979net1.jpg 354w\" sizes=\"auto, (max-width: 206px) 100vw, 206px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><em>Lykillinn kom \u00fat 30. ma\u00ed 1979: Br\u00e9falykill fyrir sveitarf\u00e9l\u00f6g. Efnisor\u00f0askr\u00e1. Uppruna hans og s\u00f6gu m\u00e1 rekja til Noregs. Arkivn\u00f8kkel for kommunene. Utarbejdet av Norske kommuners Sentralforbund. Oslo 1978 var grunnurinn a\u00f0 honum.<\/em><\/p>\n<p>\u00a0<a href=\"http:\/\/wp2.edge.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/ritsambandsins1984net1.jpg\" target=\"_blank\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-1144 size-medium\" src=\"http:\/\/wp2.edge.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/ritsambandsins1984net1-216x300.jpg\" alt=\"ritsambandsins1984net1\" width=\"216\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/ritsambandsins1984net1-216x300.jpg 216w, https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/ritsambandsins1984net1.jpg 352w\" sizes=\"auto, (max-width: 216px) 100vw, 216px\" \/><\/a><\/p>\n<p>\u00c1ri\u00f0 1984 gaf Samband \u00edslenskra sveitarf\u00e9laga \u00fat <em>Br\u00e9falykil fyrir minni sveitarf\u00e9l\u00f6g<\/em>(Fr\u00e6\u00f0slurit nr. 1.) sem J\u00f3n B\u00f6\u00f0varsson borgarskjalav\u00f6r\u00f0ur t\u00f3k saman. \u00deetta var minni ger\u00f0 br\u00e9falykilsins er \u00fat kom 1979 og var hann gefinn \u00fat \u201e\u00ed \u00fev\u00ed skyni a\u00f0 gera lykilinn a\u00f0gengilegri skrifstofum l\u00edtilla sveitarf\u00e9laga.\u201c \u00deessir lyklar fulln\u00e6gja ekki \u00feeim kr\u00f6fum sem n\u00fa eru ger\u00f0ar til skjalavistunarkerfa hins opinbera. \u00c1ri\u00f0 1984 gaf Samband \u00edslenskra sveitarf\u00e9laga einnig \u00fat riti\u00f0 <em>Skjalas\u00f6fn sveitarf\u00e9laga<\/em> (Fr\u00e6\u00f0slurit nr. 2.) sem J\u00f3n B\u00f6\u00f0varsson borgarskjalav\u00f6r\u00f0ur t\u00f3k saman. \u00deetta var \u00fdtarlegasta handb\u00f3k um skjalav\u00f6rslu sem \u00fat haf\u00f0i komi\u00f0 \u00e1 \u00edslensku \u00e1 \u00feeim t\u00edma.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/wp2.edge.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/ritsambandsins1984net2.jpg\" target=\"_blank\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter wp-image-1145 size-medium\" src=\"http:\/\/wp2.edge.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/ritsambandsins1984net2-215x300.jpg\" width=\"215\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/ritsambandsins1984net2-215x300.jpg 215w, https:\/\/heradsskjalasafn.is\/wp-content\/uploads\/2016\/12\/ritsambandsins1984net2.jpg 349w\" sizes=\"auto, (max-width: 215px) 100vw, 215px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Laugardaginn 3. september 1983 komu saman \u00ed Reykjav\u00edk h\u00e9ra\u00f0sskjalaver\u00f0ir og fulltr\u00faar \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafns \u00e1samt fulltr\u00faa handritadeildar Landsb\u00f3kasafnsins. Var r\u00e6tt um endursko\u00f0un laga og regluger\u00f0a um \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafn og h\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fn, verkaskiptingu milli \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafns, h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna og handritadeildar Landsb\u00f3kasafnsins.<\/p>\n<p>Flutt voru fj\u00f6gur erindi \u00e1 fundinum:<br \/>\nJ\u00f3n E. B\u00f6\u00f0varsson borgarskjalav\u00f6r\u00f0ur, \u201eFramlei\u00f0sla emb\u00e6ttisskjala, var\u00f0veizla \u00feeirra og grisjun\u201c<br \/>\nVigd\u00eds J\u00f3nsd\u00f3ttir skjalav\u00f6r\u00f0ur Al\u00feingis, \u201eR\u00f6\u00f0un skjalasafna\u201c<br \/>\nKristjana Kristinsd\u00f3ttir skjalav\u00f6r\u00f0ur, \u201eSkr\u00e1ning skjalasafna\u201c<br \/>\nStefan\u00eda J\u00fal\u00edusd\u00f3ttir, \u201eGeymsluskilyr\u00f0i og a\u00f0b\u00fana\u00f0ur \u00ed skjala- og b\u00f3kas\u00f6fnum\u201c<br \/>\n(Grein er ger\u00f0 fyrir fundinum \u00ed<em> Sveitarstj\u00f3rnarm\u00e1lum<\/em> 2. tbl. 1984 og erindin birt \u00ed 5. og 6. tbl. sama \u00e1r.)<\/p>\n<p>\u00deetta mun hafa veri\u00f0 fyrsti fundur h\u00e9ra\u00f0sskjalavar\u00f0a og \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafns. Hafa \u00feeir fundir veri\u00f0 nokkrir og \u00e1 s\u00ed\u00f0ustu \u00e1rum a\u00f0 jafna\u00f0i einn til tveir \u00e1rlega. H\u00e9ra\u00f0sskjalas\u00f6fnin hafa teki\u00f0 \u00fe\u00e1tt \u00ed al\u00fej\u00f3\u00f0legu samstarfi me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 senda fulltr\u00faa til \u00fe\u00e1ttt\u00f6ku \u00ed r\u00e1\u00f0stefnu norr\u00e6nna skjalasafna sem haldin er anna\u00f0hvort \u00e1r <em>Nordiska arkivdagar<\/em>, en s\u00fa r\u00e1\u00f0stefna hefur tv\u00edvegis veri\u00f0 haldin \u00e1 \u00cdslandi, 6.-10. \u00e1g\u00fast 1987 a\u00f0 Laugarvatni og 6.-8. \u00e1g\u00fast 2003 \u00ed Reykjav\u00edk. Tv\u00f6 h\u00e9ra\u00f0sskjalasafnanna (Borgarskjalasafn og H\u00e9ra\u00f0sskjalasafn K\u00f3pavogs) eiga a\u00f0ild a\u00f0 Al\u00fej\u00f3\u00f0a skjalar\u00e1\u00f0inu, ICA International Council on Archives. Einnig hafa einstakir h\u00e9ra\u00f0sskjalaver\u00f0ir \u00e1tt a\u00f0ild a\u00f0 erlendum skjalavar\u00f0asamt\u00f6kum, t.d. SAA, Society of American Archivists.<\/p>\n<p>\u00c1ri\u00f0 1997 kom \u00fat riti\u00f0 <em>Skjalavarsla sveitarf\u00e9laga<\/em> sem unni\u00f0 var af samstarfsh\u00f3pi \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafns \u00cdslands, h\u00e9ra\u00f0sskjalasafna og Sambands \u00edslenskra sveitarf\u00e9laga um skjalav\u00f6rslum\u00e1l sveitarf\u00e9laga. Rit \u00feetta er n\u00fa til endursko\u00f0unar. Vi\u00f0 hli\u00f0 \u00feess hefur veri\u00f0 notu\u00f0 handb\u00f3kin <em>Skjalavarsla stofnana<\/em> sem \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafn \u00cdslands gaf \u00fat \u00e1ri\u00f0 1995.<\/p>\n<p>G\u00f6gn \u00e1 rafr\u00e6nu formi hafa veri\u00f0 skilgreind sem skj\u00f6l skv. l\u00f6gum nr. 66\/1985 og hefur svok\u00f6llu\u00f0 rafr\u00e6n skjalavarsla veri\u00f0 \u00ed brennidepli \u00e1 undanf\u00f6rnum \u00e1rum. Stj\u00f3rns\u00fdslul\u00f6gum hefur veri\u00f0 breytt me\u00f0 l\u00f6gum nr. 51\/2003 og l\u00f6gum um \u00dej\u00f3\u00f0skjalasafn nr. 66\/1985 var breytt me\u00f0 tilliti til rafr\u00e6ns forms gagna \u00ed l\u00f6gum nr. 123\/2008. \u00deetta eru vandas\u00f6m og umdeild m\u00e1lefni og hafa enn ekki veri\u00f0 leyst til framb\u00fa\u00f0ar nokkurs sta\u00f0ar \u00ed heiminum.<\/p>\n<p>Lj\u00f3st er a\u00f0 bolmagn r\u00edkis og sveitarf\u00e9laga til a\u00f0 halda \u00fati umfangsmiklum t\u00e6kjakosti og s\u00e9r\u00feekkingu til rafr\u00e6nnar skjalav\u00f6rslu \u00ed skjalav\u00f6rslustofnunum er takmarka\u00f0. H\u00fasakostur og starfsmannafj\u00f6ldi skjalasafnanna er \u00f3n\u00f3gur til a\u00f0 \u00feau geti sinnt hlutverki s\u00ednu \u00e1 vi\u00f0unandi h\u00e1tt jafnvel \u00e1n \u00feess umfangsmikla vi\u00f0b\u00f3tarverkefnis sem rafr\u00e6n skjalavarsla er. Margt \u00fearfnast umb\u00f3ta og uppbyggingar \u00ed starfsemi skjalasafna \u00e1 \u00cdslandi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dear sem skjalamagni\u00f0 var mest \u00ed st\u00e6rsta sveitarf\u00e9lagi landsins Reykjav\u00edk, var\u00f0 aukin skjalamyndun \u00fear tilfinnanlegust og reyndi brautry\u00f0jandinn L\u00e1rus Sigurbj\u00f6rnsson, stofnandi Borgarskjalasafnsins, a\u00f0 koma skipulagi \u00e1 skjalav\u00f6rslu borgarinnar me\u00f0 notkun Dewey tugstafa-efnisflokkunarkerfis sem bandar\u00edski b\u00f3kav\u00f6r\u00f0urinn Melvil Dewey er upphafsma\u00f0ur a\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1054","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1054","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1054"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1054\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1151,"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/1054\/revisions\/1151"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/heradsskjalasafn.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1054"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}