Til a\u00f0 vernda einkal\u00edf og pers\u00f3nu\u00f6ryggi togast \u00f3sjaldan \u00e1 sj\u00f3narmi\u00f0 um leynd og opinberun.<\/p>\n
Skattheimta og l\u00f6gg\u00e6sla stj\u00f3rnvalda hefur \u00e1vallt haft \u00ed f\u00f6r me\u00f0 s\u00e9r gagnas\u00f6fnun og gagnavinnslu t.d. \u00ed formi manntala og sk\u00fdrslna. F\u00e1t\u00e6kraframf\u00e6rsla, f\u00e9lags\u00fej\u00f3nusta og heilbrig\u00f0is\u00fej\u00f3nusta einnig a\u00f0 \u00f3gleymdri \u00fatg\u00e1fu vegabr\u00e9fa og skilr\u00edkja.<\/p>\n
Leyni\u00fej\u00f3nustustarfsemi sem sinnir nj\u00f3snum og eftirliti hefur fali\u00f0 \u00ed s\u00e9r gagnas\u00f6fnun og samtengingu gagna \u00e1n vitundar \u00feeirra sem hlut hafa \u00e1tt a\u00f0 m\u00e1li. Skipuleg gl\u00e6pastarfsemi felur \u00feetta einnig \u00ed s\u00e9r.<\/p>\n
M\u00f6guleikar til a\u00f0 me\u00f0h\u00f6ndla og tengja au\u00f0veldlega saman g\u00f6gn hafa aukist verulega me\u00f0 framf\u00f6rum \u00ed gagnat\u00e6kni. Fyrst spjaldskr\u00e1rt\u00e6kni Linn\u00e9s \u00e1 18. \u00f6ld og svo i\u00f0nv\u00e6\u00f0ingu sem telja m\u00e1 a\u00f0 hefjist me\u00f0 gataspjaldat\u00e6kni Holleriths undir lok 19. aldar og leiddi loks til n\u00fat\u00edmalegrar t\u00f6lvut\u00e6kni \u00ed me\u00f0h\u00f6ndlun gagna.<\/p>\n
\u00deessa t\u00e6kni m\u00e1 n\u00fdta til g\u00f3\u00f0ra verka og framfara en einnig hins andst\u00e6\u00f0a. Gagnagrunnar \u00ed h\u00f6ndum stj\u00f3rnvalda eru \u00fev\u00ed \u00fdmist lofa\u00f0ir e\u00f0a lasta\u00f0ir. \u00c1 \u00cdslandi kom l\u00f6ggj\u00f6f um \u00feetta til s\u00f6gunnar \u00e1ri\u00f0 1981 me\u00f0 l\u00f6gum um kerfisbundna skr\u00e1ningu \u00e1 uppl\u00fdsingum er var\u00f0a einkam\u00e1lefni (nr. 63\/1981) og me\u00f0 \u00feeim var stofnu\u00f0 t\u00f6lvunefnd, l\u00f6gin voru leyst af h\u00f3lmi me\u00f0 l\u00f6gum nr. 121\/1989. L\u00f6g um pers\u00f3nuvernd og me\u00f0fer\u00f0 pers\u00f3nuuppl\u00fdsinga nr. 77\/2000 t\u00f3ku svo vi\u00f0 af \u00feeim.<\/p>\n
Pers\u00f3nu- e\u00f0a gagnavernd er a\u00f0 sumu leyti andst\u00e6\u00f0 uppl\u00fdsingafrelsi \u00fe.e. gagns\u00e6i stj\u00f3rns\u00fdslu sem grundvallast \u00e1 opinberun skjala sem meginreglu. H\u00fan er kostna\u00f0ars\u00f6m og stendur \u00fev\u00ed a\u00f0 nokkru gegn kostna\u00f0armarkmi\u00f0um skilvirkrar stj\u00f3rns\u00fdslu, en \u00e1 m\u00f3ti kemur a\u00f0 kostna\u00f0arsamt kynni a\u00f0 reynast a\u00f0 vera \u00e1n hennar \u00e1 \u00f3beinan h\u00e1tt. Efnahagslegt kostna\u00f0armat \u00e1 r\u00e9ttinum til einkal\u00edfs er t.d. erfitt a\u00f0 gera.<\/p>\n
Bar\u00e1ttan gegn gl\u00e6pum er a\u00f0 sumu leyti torveldu\u00f0 me\u00f0 sl\u00edkri vernd, v\u00edsindaranns\u00f3knir og l\u00e6knisfr\u00e6\u00f0ilegar ranns\u00f3knir einnig. Pers\u00f3nu- og gagnavernd er stefnt gegn eftirlits\u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagi \u00fear sem stj\u00f3rnv\u00f6ld eru me\u00f0 nefi\u00f0 ofan \u00ed hvers manns koppi.<\/p>\n
Nokkur vandi hefur fylgt vegsemdum gagnat\u00e6kni vi\u00f0 skjalahald og starfsemi stj\u00f3rnvalda b\u00e6\u00f0i hva\u00f0 snertir r\u00e9tt borgaranna til einkal\u00edfs, pers\u00f3nu\u00f6ryggi \u00feeirra og uppl\u00fdst sam\u00feykki vi\u00f0 notkun vi\u00f0kv\u00e6mra pers\u00f3nuuppl\u00fdsinga. H\u00e9r fylgja nokkrir tenglar er \u00feetta var\u00f0a.<\/p>\n
Pers\u00f3nuvernd<\/a><\/p>\n Mi\u00f0l\u00e6gur gagnagrunnur \u00e1 heilbrig\u00f0issvi\u00f0i<\/a><\/p>\n Al\u00fej\u00f3\u00f0a einkal\u00edfssamt\u00f6kin \u2013 Privacy international<\/a><\/p>\n St\u00f3rabr\u00f3\u00f0urver\u00f0launin \u2013 Big Brother Awards<\/a><\/p>\n